Nebeut a dra

Genre
Contes & nouvelles
Langue
Breton
Source
Saint Brieuc, Moulerezh Sant Gwilherm, 1910
Remarques
Nous avons modernisé l’orthographe tout en conservant certaines tournures d'origine (mutations, particules verbales...).
Transcription
Sébastien Marineau
Dans le même ouvrage :

Nebeut a dra a vez a-wechoù kiriek d’ar grevusañ traoù ; hag evel-se, daoust hag un ulfenn dan n’eo ket gouest da lakaat an tan gwall a gregiñ en ho ti ? Ha koulskoude un ulfennig tan a zo nebeud a dra, n’eo ket ta ? 

Lakaomp c’hoazh ho peus droug en ho piz bihan gant un draen pe ur gorig bennak. Ma ! Kement-se zo a-walc’h evit ober deoc’h klemm ; ha koulskoude un draen, ur gorig a zo nebeud a dra, n’eo ket ta ? 

Kement-mañ zo evit lavaret deoc’h ne vez peoc’h fonnus, n’ez a klok an traoù e tiez a zo, etre priedoù a zo, nemet pa dro ar bed en doare ma fell dezho. Anez, nebeud a dra a laka da sevel etrezo ; diwar un netraig e tiwan bec’h etrezo, ha re alies, siwazh ! kroz ha kurun, tan ha brezel. Ma ne gredit ket, selaouit ! 

Gwechall (hag abaoe n’eus ket ken pell-se, rak me n’on ket c’hoazh deut war an oad), gwechall a chome em farrez daou bried yaouank. Nevez dimezet e oant, ha ne oa deut c’hoazh netra betek enno ; en ur gêriadennig distro e vevent e disoursi bras ha dinec’h, didrouzig hag eürus. 

Paskolig, an ozac’h, a veze bemdez o tevezhiañ war ar maez ha ne zegouezhe er gêr nemet da glask e goan, e wele hag e wreg. Houmañ, Soazig, a yae e amzer ganti da soursial ouzh he buoc’h, da gempenn he sammig tiegezh, ha da beñseliañ, da daponañ dilhadoù ha krezioù. 

Pep hini anezho en em emelle eus e draoù, hag evel-se ne veze ket reuz ganto. Un draig o doa divizet kenetrezo pa’z oant dimezet : penaos pep hini d’e dro a rankje gwelc’hiñ ar skudelloù goude koan. Kement-se oa nebeud a dra, emezoc’h, rak n’edo nemet div skudell da deurel ur bannig dour a-dreisto. N’eus forzh, dont a reas an ampoent hag an nebeudig-se a dorras ar peoc’h a rene etre an daou bried. Rak, un sadornvezh da noz, Paskolig ha Soazig o doa koaniet gant yod kerc’h silet, ha laezh mesk fresk o tont eus ar ribod. Ma, goude koan, hag hep lavaret grik, an ozac’h a lakaas un tammig tan war e gorn-butun da vogediñ toulloù e fri, hag ar wreg a grogas en he labour da ober ur vrochennad stamm bennak. Hogen e-pad ar c’houlz-se, dilerc’h koan a chome war an daol ; ar chidouarn, un tammig yod c’hoazh en he strad ha kresten eus he c’hantennoù, ar skudilli, al loaioù. Met hepdale mouezh Paskolig a savas rustoc’h eget m’edo boazet : 

– Poent eo diskubañ an daol, tanfoeltr ! emezañ 

– Piv a zo o c’hortoz ? a respontas Soazig 

– Da dro eo, me ’gred mat : dillo, kemer an torch skaotañ, ha didrouz ! 

– N’eo ket va zro, eme eben ; daoust ha n’eo ket dec’h oa bet da goan avaloù-douar en o c’hroc’hen ? 

– Foei ! Me ne ran forzh gant kement-se, na gant patatez, na gant o flusk ; met dec’h e oa ar gwener, ha me eo a walc’has ar stalikerezh, soñj am eus re vat ! 

– N’eo ket gwir ! 

– A zo gwir ! 

– Nann ! 

– Eo ! 

– Selloù du a rajont an eil ouzh egile, met aze e chomjont, ha gwell e oa se. Ma vijent bet primoc’h, an eil hag egile, e vijent bet aet pelloc’h, ha diwar nebeud a dra koulskoude. 

Goude ur pennadig peoc’h, teod Soazig a yeas en-dro, rak kavet he doa un dra bennak. 

– Ma, emezi, peogwir n’omp ket evit en em entent, Paskolig, setu amañ ar pezh gwellañ hon eus da ober : an hini ac’hanomp a gomzo da gentañ, a lavaro ar ger kentañ, hennezh a walc’ho ar skudilli hag a ziskubo an daol, n’eo ket fenoz, n’eo ket ur wech na div wech, met evit atav, ken alies gwech ma vo ret ober. 

– A zo gwir, a lavaras Paskolig. Emaout war ar pare ? Neuze emaomp e-barzh ! 

Ha diwar kement-se ne oa mui ger ebet etrezo. Soazig n’edo ket seizhdaletoc’h evit lavaret ha sammig Pater ha pignat er gwele-kloz. Paskolig hen, a reas da gentañ un hanter-dro er-maez da… welet an noz, a-raok mont da c’hourvez a-hed o hini gozh. Met hini anezho ne grede tintañ ger ebet, gant aon da gaout bemnoz an traoù da ziskubañ diwar an daol… 

Antronoz e oa ar sul : an daou bried a chomas da ober o c’housk mintin. An heol oa uhel hag e oant c’hoazh o vouetañ ar c’hwenn dindan o golc’hedoù pell… Koulskoude tud, bet en oferenn vintin, en un dremen a-bioù da di ar c’houskerien, a souezhas o welet c’hoazh prennet dor ha prenestr. 

Tin Vras, pe Mestr al Lantiked (n’em eus ken soñj mat a-walc’h, rak divemor e teuan da vezañ gant an oad) a bountas da gentañ war an nor ; hag e-giz ne responte mouezh ebet a-ziabarzh an ti :

– Divarc’homp an nor, eme Kolaig Muzelleg, ha deomp e-barzh da welet !

– Nann, nann, kant gwech nann, eme Gaidou ar Gapenn, dre ar prenestr eo klokoc’h mont e-barzh !

Ouzh he c’hlevet, Jakez Tort, kemener laer an Ti-All, ur skrivelleg uhel war e zivesker, a savas e c’har gleiz hag a-daolioù botez e vrevas gwer ar prenestr. Kerkent Noun Lopez ha Yann Cheulk, daou viliner-brenn, a bignas a-c’haoliad er prenestr, a lammas en ti hag a zibrennas an nor a-ziabarzh. 

Ken buan al lojennig a oa leun-leun a dud. En em gaout a rae eno, ouzhpenn eget ar re am eus anvet, Lan Gabouig ha Lomig C’hoarzhato ; Maoutig Kernoc’h ; an aotroù C’hwezhfall eus maner an Avaloùdouar, gant e ziv verc’h, Che ha Moumoutig, kazel-ouzh-kazel ; Gabriel ha Visant Pibenn, tomm an heol ganto ; ha me ’oar-me, piv oa c’hoazh ! 

Ha petra ’gav deoc’h e weljont e-barzh an ti ? An daou berc’henn en o gwele : Soazig troet ouzh ar speurenn, ha Paskolig e benn gantañ skoachet mat dindan al liñser. 

– Petra, marv ’int ? eme Lomig C’hoarzhato. 

Paskolig a ziskuizhas e benn a-zindan an dilhad, ha Soazig a zistroas e selloù du. 

– Bev ’int c’hoazh, eme an holl, rak fiñval a reont. 

Jakez Tort, kemener laer an Ti-All, a savas e vouezh : 

– Ac’hanta, melfed krogennek, daoust ha n’eo ket poent c’hoazh didoullañ alese ? Respontit deomp, n’ho peus ket mezh chom keit all amzer da skuizhañ en ho kourvez ? Satordallik ha pluskderv ! Lavarit deomp un hanter ger bennak, e-lec’h diskorbellañ ken spontus ho taoulagad, e-giz pa vefec’h o klask lonkañ kement hini ’zo ac’hanomp, an eil war-lerc’h egile !… 

E-barzh ar gwele kloz, hini ebet na ziserras e rann. 

– Bi… Bi… Biskoazh kement all ! eme Lan Gabouig a oa besteod hag a saosnege un disterañ. Chi… chi… chaka gurun ! pe… petra c’hoarvez ganto ? 

Che, merc’h an aotroù C’hwezhfall a ziskordas da c’hoarzhin ken na dregernas ganti skudilli, loaioù ha jidhouarn war an daol. 

– N’eo ket souezh, emezi etre daou bannad c’hoarzh, poan gof o deus o vezañ debret re a yod dec’h da goan : setu aze o dilerc’h war an daol. 

An holl a c’hoarzhas d’he heul, met Paskolig ne reas [ez]van ebet evit se, na Soazig kennebeut, ha setu ma savas aon gant an holl :

– Ar re-mañ a zo mut, kollet ar c’homz ganto ; piv ’oar, marteze ez eus un dra bennak aze dindan. Daoust ha ne vefe ket Paol Gornek, Paolig Lost-Hir, o c’hoari e baotr war an daou-mañ ? Eo, sur a-walc’h, rak sellit pebezh tres divalav zo gwisket warno !…

Hag en ur soñjal kement-se, ar wazed a chome nec’het bras ; hag ar merc’hed, strafuilhet holl a lakae sin ar Groaz en o c’herc’hen buan ha buan.

– Ha ma redfe unan bennak ac’hanomp da gerc’het ar beleg deoc’h ? a c’houlennas Moumoutig digant an daou vud.

Paskolig ha Soazig a sellas an eil ouzh egile, met ger ebet ne gavas an hent da zont diwar o muzelloù. Hag an aon hag ar spont a greske e-kreiz ar wazed ; hag ar merc’hedoù a grene e-giz ur bern delioù sec’h ; ha Jakez Tort, kemener laer an Ti-All, ar skrivelleg hir e zivesker, a dennas botoù ha lêroù evit redek da glask ar beleg.

Ne oe ket pell gant e dro. « Peoc’h d’an ti-mañ, eme an aotroù person en ur zegouezhout, bennozh Doue d’ar re vev, ha repoz vat d’ar re varv ! » Hag e tostaas ouzh ar gwele.

– Penaos, va mignoned, ar fall a zo kouezhet a-dreuz war ho korre ?

Er gwele kloz grik ebet morse ! Met Gaidou en em gargas da respont :

– Nann ! aotroù person ; ne gomzont mui… an Diaoul zo warno ?

An aotroù person a arvestas pizh outo.

– Ya, emezañ. Un diaoul mut. Ma ! evit kaout o yec’hed en-dro, ret e vefe kinnig un draig bennak d’ar sant ha d’hon iliz : ul lur amañ, pe gentoc’h div, hag ur c’hrez dilhad !…

Div verc’h an aotroù C’hwezhfall eus maner an Avaloùdouar a furchas a-zevri an armelioù. Paskolig a selle outo gant poan, e-giz ur c’hlañvour toc’hor, c’hoant dezhañ da gomz hep gellout lavaret an disterañ ger ; Soazig, en he c’hoazez, a grogne he gwalc’h, hag he selloù du a bare war an div furcherez divergont. Moumoutig he doa pourmenet he c’hrabanoù furch-difurch en armel laezh.

– Setu aze, aotroù person, emezi, ne gavan ket ur begad amañ en ti ; met un dousennig vioù am eus dineizhet, ha m’ho pefe ar vadelezh da ginnig anezhañ d’ar sant da c’houlenn digantañ evit an dud keizh-mañ bezañ pareet, pe bezañ da vihanañ diboaniet abred.

An aotroù person a gemeras vioù ar sant !

Che a oa war he daoulin o turlutañ en armel all hag o turiañ da vat an dilhadoù hag ar c’hrezioù.

« Setu amañ, aotroù person, emezi, ur rocher madik a-walc’h ha, mar karit gwerzhañ anezhi e profit ar sant, dalit, emañ hi aze !

Hag an aotroù person a gemeras roched ar sant. E oa o treiñ da vont er-maez gant vioù ha roched, pa zilamas Soazig en he fatenn war bank he gwele.

– Hep ! pep ! pep ! emezi, lezit an traoù-se amañ, mil gutes ! Restaolit deomp roched eured Paskolig, ha vioù va yar velen !

Paskolig a dennas neuze e benn er-maez hag, en ur c’hoarzhin, a lavaras d’e hini gozh :

– Ac’hanta, Soazig, ur vaouez n’eo ket mestr d’he zeod ; gwisk dillo da zilhad ; ar chidouarn zo aze war an daol ouzh da c’hortoz, rak komzet ec’h eus da gentañ, ha te an hini a ranko bemnoz skaotañ an traoù !

Hag e tisplegas dirak an holl perak e oant bet mut o daou, ur pennadig. Kement hini a oa en ti a sailhas da c’hoarzhin e walc’h, hag an aotroù person zoken ne chomas ket war-lerc’h ar re all.

Soazig a wiskas he brozh, ha mezhek an tamm anezhi, en em lakaas da ziskubañ an daol. Da vihanañ, mar he doa kollet war an tu-se, war an tu all he doa gounezet, rak miret he doa ouzh vioù he yar velen ha roched eured Paskolig da vont gant ar sant.

Evel-se emañ va c’hontenn, lennerien ; kredit anezhi ar pezh a garoc’h ; met, lavaret din, daoust ha n’eus ket aze kalz a reuz diwar-benn « nebeut a dra » ???