ar Bamboch kentañ

Genre
Roman
Langue
Breton
Source
Carhaix, Bobl (ar)
Remarques
Nous avons modernisé l’orthographe tout en conservant certaines tournures d'origine (mutations, particules verbales...).
Transcription
Aleksandr Ar Gall
Dans le même ouvrage :

Setu aze an dud a zo war ar Goulmig, setu al laeron-vor emaon o vont da gontañ deoc’h o buhez.

Bretoned int holl, ganet int war-dro Landreger ha Lannuon.

Gwelet a raimp anezho en tavarnioù, pa vezo fall an amzer, pe pa vezo graet ur veaj vat, ha gwelet a raimp, en darvoudoù a zegouezhas ganto, ez int Bretoned a galon, tud hag a gar o Bro Breizh dreist pep tra.

Goude bezañ beajet a-bell hag a-dost, goude bezañ gwelet meur a damm amzer fall war ar morioù rust, e welomp anezho un deiz eus miz Genver o stourm adarre ouzh an avel dirollet du-se war-dro Sant-Maloù.

E oant o tizreiñ eus ur veaj, bet e oan war-dro Dukark, mes pa zegouezhjont e bae Sant-Mikael, un avel diroll a c’hwezhas en un taol-kont diouzh ar C’huzh-heol.

Pa welas e oa amzer fall o vont da ober dezhañ un dro lous, ar c’habiten a roas urzh d’ar sturier da leviañ al lestr war borzh Konk-Gall1.

Eno ar Goulmig, er gwasked, a chomas adarre plom en he sav.

Ar vartoloded, glebiet o dilhad gant an tarzhioù-mor, a ziskennas e goueled al lestr evit lakaat dilhad sec’h, ha Bimbao a roas dezho bep a vanne mat a win-ardant evit tommañ d’o c’hof.

Fistoulig, a-benn ur pennadig goude, a savas war ar pont evit gwelet peseurt ardoù a rae an amzer.

– Krediñ ’ran, emezañ d’ar c’habiten, savet ivez war ar pont, ne vezo moien ebet deomp da dec’het kuit ac’hann hiziv, rak an avel a zo troet fall, ha kreñvaat atav a ra, evel a welit.

« Evidon-me a gred eo gwelloc’h deomp chom amañ da evañ bep a vanne muioc’h a lagout, eget mont da evañ dour sall eus ar mor, ha marteze zoken da lezer hor buhez er sailh bras.

– Te, Fistoul daonet, a zo adarre o kaozeal evit da sac’h, neketa ! Ha bremañ pa zo ur banne en da gof, e karez gwelet an eil dindan da fri !

– O kabiten ! Gwelloc’h eo ganin lakaat an eil em c’hof ivez, eget lezer anezhañ dindan va fri ! »

Ar vartoloded all savet war ar pont, a c’hoarzhe o klevet Fistoulig o respont e-giz-se d’ar c’habiten...

– Alo, ma ! Gwelet a ran e washa an avel, hag ez eo kollet an devezh evidomp; koulz all, ur veaj vat ha tenn ho peus graet, ha pediñ Doue a c’hellomp peogwir ez omp er-maez a zañjer adarre ur wech all.

– Ya sur ! Evidon-me, a lavaras Fistoulig, a soñje din e oa graet an traoù deomp en taol-mañ.

– Ma ! Ma ! A-walc’h war ar poent-se ! Lakait ho tilhad brav, paotred, hag ez aimp da dañva ar chistr da di Soazig al Luch.

« Te avat Sikraouig a chomo da ziwall al lestr ha da ober koan deomp a-benn ma vezimp dizro emberr etre seizh hag eizh eur.

– Ma ! Eme Fistoulig, me zo prest da vont, kabiten.

– Te, kozh marmouz a vez prest atav !... Evelkent n’ez pezo ket hardizhegezh da zont d’am heul-me gant ur bragoù toull war bennoù e zaoulin hag e lec’h all, ha gant ur roched fank brein.

« Alo paotr ! Klask dilhad all, pe kerzh da gousket, ha desk ez eo ret bezañ gwisket ken dereat da vont e-touez an dud, dindan boan da vezañ kemeret evit ul laer pe da vihanañ ur c’hlasker-bara.

« Hastit buan, ha pa vefoc’h kempennet ez aimp en hent.

... A-benn ur pennadig goude, ar c’habiten Bimbao hag e vartoloded a gemere an hent evit mont da vourk Konk-Gall. Kanañ a raent a-bouez o fenn o pignat eus ar porzh e kêr.

Koulskoude, Sikraouig chomet el lestr n’en deus ket a c’hoant da ganañ, teñval eo e benn, abalamour ma’z eo gourc’hemennet dezhañ chom eno.

Diaes-bras e kav chom war-lerc’h e genseurted, rak allas ! Mat e kav e vanne lagout, hag e voued eo mont da aveliñ e benn.

Koulskoude, sentiñ a ra, rak gouzout mat a ra n’eo ket gwall denn e labour el lestr, hag alies e vez gourvezet un tammig en e wele, e-keit ha ma klev e genseurted o strakal o daouarn kropet gant an anoued, o plegañ hag o tisplegañ al lien evit stourm ouzh an avel diroll.

En em reiñ a ra eta holl da volontez e vestr, hag ec’h en em laka da beilhat un nebeut avaloù-douar a-benn koan.

Koulskoude, war-dro c’hwec’h eur diouzh an abardaez, pa voe echuet gantañ e labour vrasañ, ha lakaet an traoù da boazhañ war an tan glaou, Sikraouig a deuas ur soñj en e benn :

– Ma ! a lavaras outañ e-unan, ar re all a zo aet e kêr da ober fest ar vastrouilh me gav din avat ne ve ket kalz falloc’h din ober ivez un tammig lip-e-bav eget na deo da Fistoulig.

« En deiz all em boa gwelet ar Peul o kuzhat ul litrad hini melen e strad al lestr, mont a ran da welet hag atav emañ eno.

Kerkent Sikraouig a elum ur pennad goulou rousin hag a ziskenn e strad al lestr. Kuzhet mat-mat en ur c’horn-tro, e kav ur voutailhad gwin-ardant. Sevel a ra d’an nec’h, azezet war ur sac’had glaou-douar, ec’h en em laka da ober ar stal d’an hini melen.

Evañ a ra un hanter litrad hep distagañ e vuzelloù, hag an hanterenn all a ev goustadik o tebriñ ul lur kig-sall gant ur pikol tamm bara.

A vihanoc’h eget un hantereur, ar voutailh a oa goullonderet hag ar c’hig-moc’h lonket.

Ar c’heginer neuze en em laka da ganañ ha da gontañ outañ e-unan. Reut e gof evel ur sac’h biniou, ruz e zaoulagad evel daou gef tan, Sikraouig en em ro da gousket, un aval pato hag un tamm kig-sall a-dreuz e veg.

Ar baotred all, pa oant degouezhet e kêr, a c’houlenne an eil ouzh egile da di biv e vijent aet da bredañ.

– O ! eme Fistoulig, d’an ostaleri vrasañ emichañs. Aotrounez vras eveldomp-ni ne vezont morse gwelet o furchal an toulloù bihan, ouzhpenn, un dizenor e ve deomp mont enno, rak peurvuiañ ne vezont darempredet nemet gant lakizien hag a ve nebeut a voneiz en o godelloù.

– Alo !, eme Bidoch, Fistoulig a zo adarre e deod fregann, ha war-zigarez ma zo ur pezhig eizh real en e c’hodell, war-zigarez m’en deus lezet e vragoù toull hag e roched fank er gêr, e kav dezhañ ez eo un diaoul a aotrou. Na pebezh pabor !

– Ma ! Peogwir Fistoulig en deus c’hoant ez afemp d’an otel, deomp !, a lavaras Bimbao.

An aotrou Brandu, dimezet da Soazig al Luch, a oa d’ar mare-se o terc’hel e Konk-Gall otel ar Marc’h Gwenn, int-i eo a zegemeras eta ar c’habiten Bimbao hag e vartoloded.

Prestik goude, ar baotred a oa lakaet da azezañ ouzh un daol gaer, hag ur plac’h yaouank, gwisket e giz ar vro, a deuas da c’houlenn petra a vije servijet.

– Evidon-me, a lavaras Fistoulig, ar c’hentañ, em bezo ur banne hini melen eus ar voutailh koad.

– Ba !, eme ar c’habiten, degasit ul litrad kement hag ober.

– O ya ’vat !, eme ar Peul, ne gredan ket e vefe ouzhpenn deomp, rak me zo sec’h va c’horzailhenn, hag hini ar re all a dle bezañ ivez, kement hon eus kanet o tont amañ. »

Ar plac’h yaouank a deuas trumm gant ur voutailhad gwin-ardant ha peder gwerenn vras.

Pa voe diskarget rez ar gwer, ar baotred a drinkas hag a evas bep a vanne. Neuze Bidoch a lavaras :

– Kontant e vijec’h, kabiten, da ober un taol kartoù, pevar omp, amzer zo da ober un abadennad.

– Dav de’i, hag an daou a gollo a baeo ul litrad.

– Evel-just avat, eme Fistoulig ! Gant an amzer yen-mañ, me ne vez morse re domm va c’hof.

– Mar kirit, eme ar Peul, Bidoch ha me a yelo deoc’h ho-taou.

– Aet ! Kerzh an tu all Fistoul, ha lakaomp kalet an daou-mañ. Taol evezh vat, rak ma kollomp, e vezo ret dit boulc’hañ da bezh a eizh real.

– O daonet avat ! Mar kollan-me, ar re all a vezo tomm d’o lêr ivez, rak me n’on ket un deskard da c’hoari kartoù, ententit ! Mes a-raok komañs, skarzhomp hor gwer.

– Skarzhañ da werenn, mec’hiog. Bremaik ne weli ket sklaer da c’hoari.

– Neuze ’ta ! Diwallit mestr, na deufec’h ket da vezañ dall em raok-me.

Prestik goude ar c’hoari a yae en-dro, hag a-benn ur c’hard eur Bimbao ha Fistoulig o devoa gounezet ar barti.

– Alo, Peul hir ha Bidoch ruz, eme Fistoul, tennit arc’hant eus ho kodelloù, peogwir hoc’h eus kollet.

– Sapre togn divalav, eme Bidoch, ma ne vije ket bet ar mestr a-du ganez, ez pije kollet !

– O selaou ’ta Bidoch, ar c’habiten a oar c’hoari kartoù, mes me zo kalz gwell egetañ c’hoazh.

– Alo, braller e gloc’h ! Petra ’pezo ?

– Atav memes tra evit nompas cheñch, eme Fistoulig.

– Gortozomp ur pennadig, eme ar c’habiten, n’eo ket a-walc’h deomp evañ, ret eo deomp debriñ un tammig ivez. »

Prestik goude an dimezell yaouank a deuas er sal da c’houlenn petra a vije servijet.

– Kig-sall zo, eme ar c’habiten.

– Ya, aotrou, hini poazh a zo.

– Anduilh zo ivez, eme Fistoulig ?

– Ya, anduilh mogedet mat a zo.

– Ma, degasit deomp bep a anduilhenn.

– Ya, mont a ran da boazhat anezho diouzhtu.

– Ta ra ta ta ! Eme Bidoch, an anduilh kriz ha yen, a ra vad d’an den, ha ni a gav saouraploc’h anezho e kriz eget p’o devez lezet un hanter eus o druzoni er soubenn.

– Petra a evfoc’h en ur zebriñ ?

– Ar gwin ruz a sav d’am fenn, eme Fistoulig, ar gwin gwenn a heug va c’halon, me a evo ur werennad vat a absint, an dra-se a sklêrijenno din va spered.

– Marmouz fall ! Eme Bimbao, biskoazh, ne oa klevet lavaret e vije evet absint en ur zebriñ !

– Ma ! Evidon-me n’eo ket ar wech kentañ, hag e kav din e ra din ur vad imperial, gwelet a ran an traoù o treiñ en-dro din, krediñ a ran e vez va spered o nijal e bro an eürusted, p’em befe evet pemp pe c’hwec’h demi.

– Te zo ur c’hole avat paotr ! Ma ! Ma ! Dimezell, degasit deomp ul litrad absint eus ar gwellañ, ma vezo kaset spered Fistoulig d’ar Baradoz, eme ar c’habiten.

– Grit deomp bep a vanne kafe hep chik, a lavaras Bidoch, an dra-se zo mat evit lakaat ac’hanomp e trein.”

Ken buan ha lavaret, peder anduilhenn kriz, an uzuilh outo, a voe degaset er sal, peder gwerenn a galopin hag ur voutailhad absint a oa war an daol, ha prestik goude, pep hini a laboure evitañ e-unan.

N’oa ket c’hoazh echuet ar pred, ma rankas Fistoulig tec’het eus ar sal. Kemer a reas buan hent ar c’hraou kezeg, hag eno e voe ret dezhañ restaol un tamm mat eus ar pezh en devoa debret hag evet.

Ar c’habiten en heulias prestik, hag an daou all pep hini d’e dro.

A-benn ur c’hard eur goude, ar pemp laer-mor a oa o roc’hal war ur bern plouz e kalatrez Soazig al Luch.

Un dudi oa o c’hlevet o tiroc’hal evel ur vandenn moc’h-gouez e-kreiz ar c’hoad, n’o dije ket graet muioc’h a drouz.

Koulskoude war-dro teir eur, Fistoulig dihunet en un taol-kont, a savas.

An tan en e gorzailhenn, e teuas d’ar sal, hag e lipas adarre ur werennad absint chomet eno o dilerc’h e lein. Dont a reas neuze da zihunañ ar Peul, hag adarre o-daou e stagjont o muzelloù ouzh ar gwer evit lonkañ bep a vanne all.

Neuze e teujont o-daou da ganañ ha da zihunañ an tri all a oa chomet kousket.

Prestik goude e oant adarre o-femp e-barzh ar sal, o lonkañ ar peurrest eus an absint hag eus an anduilh kriz.

Pa voe evet ar c’hafe hep chik, ar c’habiten hag e vartoloded, goude bezañ paeet an ostizez, a yeas en ur ganañ war hent al lestr, an eil o harpañ egile.

Pa voent degouezhet er vagig vihan a oa e ribl ar c’hae evit o c’has betek al lestr bras, ar c’habiten a gouezhas a-stok e gof ouzh kostez ar bank, hag a gignas e dal.

Pa voent war an dour, Fistoulig, o reiñ un taol dorn d’ar Peul, a gollas e dog bravañ, Bidoch a dorras e gorn-butun, hag ar Peul a gignas e fri o stekiñ anezhañ ouzh traoñ Fistoulig.

Mes evelkent o doa ebat oc’h en em gaout er Goulmig, soñjal a rae dezho e oa ar pesked fritet en amann o c’hortoz anezho, ha Sikraouig prest d’o servijañ.

Mes allas ! Ur souezhenn o doa bet, an dud keizh, pa weljont ar c’heginer kozh, astennet gantañ e bevar ibil, o tiroc’hal er gegin.

– Alo ! Eme ar c’habiten, amañ evel a welan emañ an traoù war an tu gin, mezv ar c’heginer, mezv ar mestr, ha dall ar vartoloded.

« An ostizez a c’hello c’hoarzhin goap deomp-ni, adarre sur, ne vezo ket re abred !...

« War gement-se, paotred, n’eus netra da ober nemet mont pep hini d’e wele ha buan. Lezomp Sikraouig e-lec’h m’emañ, pa savo anoued gantañ e tihuno, ma kar, hag e klasko hent e wele.

« Deomp da gousket, ha warc’hoazh ni a welo petra hon devezo da ober.

Antronoz vintin kerkent ha c’hwec’h eur, Fistoulig a zihunas, ha gant ar sec’hed en devoa, ez eas da glask dour.

Mes kaer en doa furchal, ne gave takenn.

Mont a reas neuze da zihunañ Sikraouig, a soroc’he atav war leurenn ar gegin, e benn gantañ war ur sac’had glaou-douar, hag ar glaourenn o tont er-maez eus e veg, gwashoc’h eget eus ur velfedenn krogennek.

– Sav ‘ta, tourc’h daonet ! Dihun ‘ta, leue an Ankou !

A-forzh da hejañ ha da zihejañ e gorf d’ar c’heginer, e tihunas. Neuze ec’h en em lakajont a-zevri da furchal ar Goulmig evit kaout dour, mes n’oa takenn el lestr.

– Dec’h, eme Fistoulig, pa oan o vont e kêr, em boa gwelet ur feunteunig vrav, dour enni sklaeroc’h eget daoulagad an naer, ret-mat e vo deomp mont betek eno, rak me zo prest da vervel gant ar sec’hed.

– Ha me ivez, eme Sikraouig, ha biskoazh em buhez n’em boa graet ken bras sec’hed evel dec’h.

– Ba ! Eme Fistoulig, evidon-me n’em eus ket a geuz, rak kalz ebat em eus bet ivez. Ha neuze ! M’em eus un tamm sec’hed bremañ, bremaik pa’m bezo evet dour yen, me a vezo adarre pare-klok, ha prest da gomañs ur sac’had all.

Hag ouzhpenn ! Ar mestr a oa mezv ivez, eñ eo a baee tout, ni a eve evel-just.

– Te Fistoul a zo yaouank c’hoazh, ha ma ‘c’h en em roez er giz-se d’ar boeson, e kolli da yec’hed, da arc’hant, ha pa vezi deuet da vezañ kozh, n’ez pezo na yec’hed nag arc’hant.

– A ya ‘vat ! Dit-te eo dont da ober skol din ! Te oa kalz mezvoc’h egedon-me. Ro peoc’h d’am fenn, ha deomp da glask dour zo gwelloc’h deomp eget chom amañ da gontañ kaozioù vaen.

– Ya ! Diskennomp er vagig, kasomp ganeomp ar veli, ha degasomp dour d’ar re-mañ ivez, rak bremaik moarvat pa zihunint, o devezo tapet hor c’hleñved-ni ivez.

– Kompren, Sikraouig, ar c’habiten en doa graet bimbao dec’h da noz er vag, hag en deus un toull en e dal, ar Peul en deus faoutet e fri kaouenn, Bidoch en doa torret e gorn-butun, ha me am boa lezet va zog da gouezhañ er mor, pa oan o reiñ dorn d’ar Peul.

– Mat zo graet deoc’h ! Er wech all ne evfoc’h ket kement-se a lagout.

– O daonet avat, n’eo ket gwin-ardant hepken hon doa evet : ur voutailhad absint a oa lipet ivez da heul, ha bep a anduilhenn kriz hon doa debret.”

E-keit ma oa an daou-mañ o kontañ, ar vagig en em gavas e ribl ar c’hae : kerkent e tiskennont, hag e stagjont da evañ dour :

– O ! Eme Fistoulig, nag a vad a ra an dour yen war-lerc’h ur c’horfad boeson.

– Ma karfe an den kompren ez eo an dour ar gwellañ evaj, ne vefe ket kement a zegouezhioù en tiegezhioù evel a zo, a lavaras ar c’heginer.

– Ba ! Eme Fistoulig, ma vije ar gwin-ardant ken koulz marc’had evel ma’z eo an dour, ne vije ket evet kement dioutañ evel a vez graet, mes abalamour ma koust arc’hant bras eo ec’h ever dioutañ.

« Nag a bet tad-familh a zo hag a ro dek gwenneg evit evañ ur banne asambles gant o mignoned, ha gant an arc’hant-se o dije bet dek gwennegad bara da derriñ o naon d’o bugaligoù er gêr.

– Gwelet a rez Fistoul, e komprenez bremañ petra eo taoler en aner e kontoueroù an ostizien an arc’hant a vije ezhomm anezho evit kaout bara.

– Ya ! Ya ! Mes kompren a ran ivez ez eo diaes da benn abaoe dec’h vintin, abalamour ne oas ket deuet d’hon heul-ni da aveliñ da dal ha da leinañ e kêr.

« Ma vijes-te bet deuet, te ‘pije graet evel ar re all, evañ ‘pije graet eveldomp-ni, rak n’out ket evit nac’h, da gorzailhenn a zo war-ziribañs, ha teuziñ a ra an hini melen en da gof.

– Mes n’eo ket an dra-se eo, Sikraouig : me am eus klevet lavaret ez eo mat ar rigadell hag ar brennig da gas kuit diouzh ar c’hof blaz ar boeson flaerius.

« C’hoant am eus da ober un droig en aod du-hont, eno e tle bezañ rigadell ha brennig... dont a rez ?

– Va soñj eo da hini, Fistoulig ! Ya kuzhomp ar velt amañ e-touez ar reier, hag hastomp fonnus mont da glask traoù evit lazhañ an derzhienn a zo en hor c’hof abaoe ar beure-mañ. »

Un nebeudig goude, ar baotred a oa en aod, Fistoulig e gontell gantañ o tistagañ brennig diouzh ar reier, ha Sikraouig o furchal an traezh gleb, o rigadella.

1 Kankaven (NgaE)