daskor - facebook  daskor - css

Daskor

Yun

Genre
Contes & nouvelles
Langue
Breton
Source
Dans le recueil de nouvelles intitulé « Geotenn ar Werc’hez », Al Liamm, 1957
Remarques
Nous avons modernisé l’orthographe tout en conservant certaines tournures d'origine (mutations, particules verbales...).
Transcription
Sébastien Marineau
Dans le même ouvrage :

Yun a veve gant e vamm-gozh en un ti paour, war gorre un dorgenn dizarempred. Gwelet e veze o hedañ ar c’hleuzioù, o tastum bodoù sec’h diwar an douar, pe, azezet er gwasked, o tommheoliañ.

Yun a veve pell diouzh an dud. Tremen a rae an diskar-amzer hag ar goañv hep diskenn zoken en draonienn, betek ar stêr. A-wechoù koulskoude, pa glañve ar vamm-gozh,  ha ret dezhi chom war he gwele gant ar remm, Yun a yae, bep lun, d’ar vorc’h, da gerc’hat ur bara a bemp lur. Mont a rae, avat, dre wenodennoù pe a-dreuz an douaroù, gant aon en em gavout, en hent, gant unan bennak. Melegan, mentet kaer, daoulagad dilufr dezhañ, ur varodenn rouez war gorre e vuzell, ha, war e elgezh, ur vlevenn pe ziv, Yun a oa diskiant ha lent. Oadet e oa a dregont vloaz, ha n’en doa graet anaoudegezh nemet gant an avel arnev ha gant heol an torgennoù. D’an noz e selaoue kan ar garmelod.

 

Un abardaez hañv, edo azezet el liorzh. An heol, o tiskenn a-dreñv Koad Luzeg, a ruzie ar soulegoù. Mogedenn wenn an abardaezioù tomm a c’holoe ar stêr. Edo difiñv an amzer. Er gwez, al laboused a roe peoc’h.

War dorgenn an tu all e safrone un dornerez. Poultrenn ha pell alaouret a nije dreist an evlec’h. Paotred bagol a youc’he.

Yun a selaoue.

Ur vodenn gelenn a drouzas a-dreñv e gein. Yun a savas trumm. Seza a oa dilammet dre ar riboul hag a oa dirazañ.

– A’ ta ! Yun, tizhet ’out bet ganin !

Yun a sellas outi.

– E piv edos o soñjal ? a c’houlennas ar plac’h yaouank. En ur bennhêrez, moarvat.

Daoulagad Yun a skedas.

– Sell ! Yun, ha dont a ri da zornañ warc’hoazh, e-lec’h chom amañ, war beg an duchenn, da zigeriñ da c’henoù ?

Yun ne respontas ket… Ur plac’h yaouank a gomze outañ hep ober goap.

– Berr e kavi da amzer. Selaou du-hont…

Yun a bare e zaoulagad war an dorgenn. Lavarout a reas :

– N’ouzon ket dornañ.

– Deskiñ a ri, eme Seza. N’eo ket diaes dibellañ pe skubañ leur.

– Ha c’hwi a vezo ivez o tornañ ? a c’houlennas Yun.

– Sur e vezin : an dornadeg a vezo e ti va zad. Dont a ri neuze.

– Ma ! eme Yun.

Hag e tistroas e benn.

Seza, mall warni, a ziskennas dre ar wenodenn da vont da glask dornerien all.

Yun a selle outi.

 

Seza a bedas gwazed, a bedas merc’hed.

– Yun a zeuio da zornañ, emezi, en ur c’hoarzhin.

Hag ar baotred hag ar merc’hed yaouank dizalc’h a lavaras dezhi e vijent aet ivez.

Pa voe tavet an dornerezed, Yun a zistroas d’an ti. A-boan ma pismigas e voued. Ne gouskas ket mat. Pedet e oa bet da vont war zevezh, evel ur gwaz all…

Abred e savas, ha d’e vamm-gozh o c’houlenn digantañ da belec’h edo o vont, e lavaras :

– Da zornañ !…

 

War al leur e oa tregas.

– N’emañ ket skouer ar warenn.

– Re izel.

– Lak sav dindani.

– Laoskait an tousegi.

– Uheloc’hik.

– Aze ! Mat emañ.

– Piv a vo paotr an horzh ?

Paotred a dostaas.

Brumenn c’hlas ar mintin a save diouzh al liorzhoù, hag, etre div wrac’hell, e paras an heol.

Lan ar C’hor, perc’henn an dornerez, a lavaras :

– Bremaik e vo tomm deomp.

D’an ampoent, edo Yun o tegouezhout.

 

Yun a oa savet dezhañ c’hoant labourat ! Degemeret e voe gant c’hoarzhadeg an holl. Div skubelenn, unan vezv hag unan gelenn a oa gantañ war e skoaz. Den ne glevas Seza o c’hervel d’an dijuni.

– Ha ! ha ! Yun, eme Lan ar C’hor, ne vanke nemedout. Ar strapennoù a chom da blantañ hag e oa ezhomm ur paotr start. Mar n’out ket mogn, troad ar morzhol a zo diberc’henn.

– Yun n’eo ket deut amañ da labourat, te !

N’eo ket deut da labourat ! Yun a ya war e lent. Chom a ra a-sav, e-kreiz al leur.

– N’emañ ket en imor hiziv, eme unan.

– Ret eo dezhañ diskuizhañ eus e bourmenadenn, a lavaras un dorner all.

– Yun a daolas war an douar e ziv skubelenn hag a dostaas. Kregiñ a reas en horzh. Sevel a reas ar benveg a-us d’e benn hag e skoas gant e holl nerzh. Ha torret ar strapenn !

– Ur gwaz ’out, Yun, eme Seza, en ur zont war al leur.

– Arabat skeiñ muioc’h, eme Lan ar C’hor, pe e rankimp mont d’ar c’hoad, da gerc’hat strapennoù all. Kerzh da zebriñ da voued, Yun, naon a zo deut dit pelloc’h.

Yun a ziskrogas diouzh an horzh. Sellout a reas ouzh ar C’hor gant daoulagad leun a zour. Rann-galon pe kasoni.

 

An dornerien a zo debret ganto o dijuni. Staget eo ar c’hezeg. Mirc’hed ar c’hirri a c’hwirin ouzh ar c’hezekenned. Paotred ar skol a youc’h war lein ar wrac’hell ha drammoù a ruilh d’an traoñ ; an diereerien a daol war an daol. Lan ar C’hor, boueter an dornerez, a laka ur malan dindan e dreid evit kaout muioc’h a sav.

– Tro dezhi ! emezañ.

Paotr ar c’hezeg a denn tennoù gant e skourjez. An dornerez a roc’h.

Kerkent ma’z eo dornet an drammoù kentañ, Lan ar C’hor da hopal :

– Hôôô !… N’emañ ket kompez an dornerez.

Neuze, e-kreiz al leur, ur skubelenn vezv gantañ war e skoaz, Yun a ziroll da c’hoarzhin, da c’hoarzhin da vougañ.

 

Yun a ra kement a vez lavaret dezhañ ober : dibellañ, ober skoilh gant e droad d’an dougerien plouz, sammañ o sac’hadoù d’an dougerien greun, treiñ an hejerez, a-bennadoù ; dieren, teurel war an daol, tennañ digant an dornerez ha rozellañ war ar bern. An dour-c’hwez a ver puilh diouzh e dal.

Seza a lavar dezhañ :

– Re e labourez, Yun ; arabat labezañ da gorf, evel-se.

– Yun a zo ur marc’h, eme ar Salioù.

– N’eus ket ur gwaz par dezhañ war al leur, eme ar Jaouen.

Ha Lan ar C’hor :

– Yun !… Deus amañ da deurel war an daol !

Ha Yun a daol war an daol, hag eñ e-unan o tieren.

– Skourjez d’ar chezeg, mallozh ruz ! a c’harm Lan ar C’hor.

An dornerez a groz, ar greun a skrij ouzh ar potin, ar siminal a zislonk poultrenn ; kanastelloù an hejerez leun a blouz a zo start da dreiñ ; an dougerien a c’houlenn dougerien all.

Yun a daol war an daol… Hogen, kerkent dispaket ur malan emañ sachet gant an daboulin. Dramm-ha-dramm ez a ar c’herc’h er c’houfr, ha, goude pep dramm, e tregern, goullo, an dornerez.

– Hei ! eme ar C’hor.

Yun a dorr an ereoù, gant e zaouarn, a daolioù treid.

Ar salioù a sil un dra bennak e skouarn ar boueter.

– Va dornerez a zo nevez, a zo respontet dezhañ.

Ha daou zramm e genoù an dornerez, ken e term.

Ar c’hezeg a eonenn gant ar wakol hag a sugelloù. Un dorner a hop :

– Kerc’h d’ar c’hezeg, ha da evañ d’ar baotred !…

An ozhac’h a gemer un dornad plouz diouzh an hejerez hag a vrall e benn.

– Drailhañ plouz nemetken !

Ar wreg a zegouezh gant ur voutailhad hini kreñv.

Yun a azez. An dour-c’hwez a roudenn e zremm poultrennek. Seza a zeu d’e gavout :

– Skuizh ’out, emezi.

– Ya, eme Yun.

– Arabat labourat re. Bremaik e teui ganin da hejañ plouz.

 

Ha d’ar c’hrogad all, Yun a gemeras ar forc’h koad hag a hejas plouz gant ar bennhêrez. Hag ar bennhêrez a gane :

 

Me am eus kavet, ur mintin,
Un durzhunell eus ar bloaz-mañ…

 

An dornerez a droe ingal. Paotred ar rozelloù a eilbike merc’hed ar restell ; troer kozh ar wenterez a rae outo luchadennoù hag a c’hoarzhe gant e c’henoù dizant :

– Hi ! Hi !

 

An dornerez a zo tavet, ar baotred a zisparl o c’hezeg ha, goude o dourañ, o stag dindan an avalennoù gant o bec’h melchon dirazo. Paotred ha merc’hed a zo chomet da zibellañ, da verniañ ar greun ha da zistlabezañ al leur. Lan ar C’hor a lard rod vras an dornerez.

– Yun, emezañ, lard melen a lakfe barv da ziwanañ dit.

 

An dornerien o deus debret o lein. Darn er porzh, a zebr un tamm bara gant un drailhenn gig, darn all a zo gourvezet a-c’hwen o c’hein pe war o c’hof, e disheol ar gwrac’helloù. Ar c’helien a flemm, gwenan a safron er bodoù skav, gwesped a nij el liorzh, en-dro d’an avaloù bleudek.

Yun en deus lonket buan e damm bara ; emañ azezet war ur piler-maen, ouzh harp an ti ; n’en deus ket kredet mont d’ober ur gourvez. Seza, azezet en e gichen, a zo kroget da varvailhat gantañ.

– Petra e kanin dit, an taol-mañ ? emezi.

– Ar son hoc’h eus kanet din bremaik, a respont Yun.

Ha Seza a ganas :

 

Me am eus kavet, ur mintin,
Un durzhunell eus ar bloaz-mañ,
Ha bremañ, bemdez e kan din,
An durzhunellig a garan…

 

Pa voe echuet ganti, Yun a lavaras :

– Brav eo ! Me a garfe gouzout kanañ ivez.

– Ma karez e vo desket dit. Deus warc’hoazh d’abardaez da foenneg ar stêr ; pa in da gerc’hat ar saout e teskin dit :

 

Me am eus kavet, ur mintin,
Un durzhunell eus ar bloaz-mañ…

 

– O ! paotred, debret o deus ar c’hezeg o c’herc’h.

– Sell ! Yun ne ra ket e gousk ae ?

– Chomet eo d’ober chiboud war e biler.

– Penaos e teufe ar c’housked dezhañ pa ne zihun ket ? eme Lan ar C’hor.

Hag adarre ! An teodad ne blijas ket da Yun. Kinnig a reas sevel.

– Re abred, eme ar C’hor ; arabat kregiñ a-raok ma vo staget ar c’hezeg. Ma karez e teui ganin da lardañ dent ar rodoù !

– Ha, ma karit, da vouetañ, a lavaras Yun.

Hogen, ne loc’has ket, rak Seza he doa lavaret dezhañ :

– Na respont ket Lan ; douget eo d’ober goap ha prim eo.

Seza a gredas dezhi klevout Yun o c’hoarzhin.

 

Ar merc’hed a sav ; skoulmet o deus ul lien war o fenn evit diwall o blev diouzh ar boultrenn. Hern ar c’hezeg a stok ouzh ar barrenoù houarn, melloù ar chadennoù a sklint, kraponoù ar sugelloù a sko ouzh kraponoù ar sparloù ; ur plac’h hag ur paotr en em dag war zigarez ur mouchouer.

Yun a sav ivez. Sellout a ra ouzh e di, war an dorgenn. Echu eo e zevezh gantañ.

Nemet, war al leur, un den a hop :

– Pelec’h emañ Yun ?

Mouezh ar C’hor an hini eo.

Ned aio ket Yun d’ar gêr.

Da gavout ar C’hor ez a ha goulenn a ra digantañ :

– Petra zo ?

Ar C’hor a chom souezhet.

– Ar c’hezeg, emezañ, n’o dije ket kroget, mar ne vijez ket bet aze.

– Te… te…

Besteodiñ a ra Yun.

– Te… te… a zo… un hejer plouz, eme Lan ar C’hor, o taneal.

Ne lavar ket hiroc’h. Yun en deus graet warnañ ul lamm bleiz hag e zibradet ha taolet war an daol, e benn en a-raok.

– Hei ! eme Yun.

Ar c’hezeg a ra ur frapadenn ; an daboulin a loc’h.

…Gwazed a zo dilammet hag o deus miret ouzh an darvoud.

Yun a ziver ar gwad diouzh e zorn. Gouelañ ’ra. Seza a zo deut war e dro :

– Deus d’an ti, emezi, ma vo lienet da zorn.

Yun a ya d’he heul, mezhek. A-dreñv e gein, ar C’hor a razailh ; tri gwaz oc’h herzel outañ lakaat e zorn en e c’hodell.

Yun en deus c’hoant dont war e giz.

– Daonet !… a yud ar C’hor.

Ha Seza a lavare da Yun :

– Petra a oas o vont d’ober ? An dra-se n’eo ket mat.

Yun a stouas e benn hag a lavaras :

– Mont a ran d’ar gêr.

– Gwell eo dit chom en ti…

– N’em eus ket aon, eme Yun.

Graet en deus anaoudegezh gant e nerzh.

 

Yun a bigne gant ar wenodenn… En traoñ, un dornerez a voude dizingal. Skuizh bras e oa. Azezañ a reas hag e sellas ouzh ar stankenn. Pateriñ a reas un dra bennak :

 

– Seza…

 

Antronoz, d’ar mare eus an abardaez ma vez kerc’het ar saout d’ar gêr, Yun a ziskennas d’an draonienn.

 

…Me am eus kavet, ur mintin…

 

Hedañ a reas ar stêr ur pennad, hag ez azezas war ar geot, eus tu an dour. Er foenneg a-dreñv e taskirie buoc’hed ; un ebeul a zaoulamme en-dro d’e vamm.

En tu all d’ar stêr, an heol a oa diskennet izeloc’h eget skourroù izelañ ar gwez pupli. Klouar e oa an amzer. Du-hont… kroz ar skluz. Marv e oa tizh an dour ha ne dremene daskren ebet war ar gorre. Un nadoz-aer a oa moredet war ar c’hegid. En ur vodenn haleg, ur vilfig a c’houlenne glav.

Ha bep ur mare, Yun a droe e benn.

 

Me am eus kavet…

 

Ur mevel a zigoras kloued ar prad. Ar buoc’hed unan hag unan, ar gazeg, an ebeul a gemeras hent ar c’hraou, en noz o tont.

…………………………………………………….
…………………………………………………….

Ar skluz hepken a drouze en draonienn. Etre delioù ar c’hegid, Yun a welas ar stêr o wennaat, o lugerniñ. Al loar a baras en dour.

Yun a en em gavas genaouek.

Digarez da c’hoapaat a vezo kavet adarre.

Sevel a reas.

– Me ’lazho an den-se, emezañ.