Kilhog Sant Per

Genre
Contes & nouvelles
Langue
Breton
Source
Saint Brieuc, Moulerezh Sant Gwilherm, 1909
Remarques
Nous avons modernisé l’orthographe tout en conservant certaines tournures d'origine (mutations, particules verbales...).
Transcription
Sébastien Marineau
Dans le même ouvrage :

Karaka... kaa ! Kakarakaa ! Kakaraka !...

Sant Per a yoa kousket en e lojennig, e-kichen dor ar baradoz, pa glevas ur c’hilhog o kanañ evel-se eus holl nerzh e gorzailhenn. Setu eñ o tihunañ en ul lamm, hag o sevel en e goazez. Hag e klaskas gouzout pevare e c’helle bezañ. « Unan... div... teir ! Ya, teir eur e c’helle bezañ. Peogwir e kan ar c’hilhog ken abred, me ’laka e vezo kaer an amzer hiziv, deiz gouel bras an Holl Sent... Gwellañ ’z eo, avat ! Rak n’eo ket ebat kaout amzer fall... zoken er baradoz. Hum ! koulz eo din sevel ! Ne dalv ken din chom em gwele, rak ne gouskin ket mui. Ar re gozh eveldon ne reont nemet ur c’housk, koll a rafen va amzer oc’h astenn a-nevez, ha neuze, ar c’hilhog, va mignon kozh, a c’hellfe ober goap eus douger alc’hwezioù ar baradoz... Evel-se ’ta, houp !... Er-maez ! »

Hag e tilammas eus e wele a briñs evit mont da danañ ar c’houlaouenn a yoa en ur c’hantolor aour ; goude e wiskas e zilhad, war e bouezig, evel ma rae pep tra.

O vezañ m’edo gouel an Holl Sent, gouel brasañ ar baradoz goude gouel an Dreinded, Sant Per a glaskas e zilhad kaerañ da wiskañ. Ha bez en doa dilhad kaer, me ’lavar deoc’h.

Na brav e oa da welet gwisket gant e sae liv aour na veze lakaet nemet d’ar gouelioù brasañ ! gant e votouigoù voulouz ruz, boukloù arc’hant warnezho ! gant e c’houriz seiz gwenn, outi bouchonoù aour a-ispilh betek e zaoulin ; war e benn ez oa ur galabousenn round, e seiz du, hag a c’holoe dereat e benn moal. En ur ger, pep tra en e wiskamant a yoa evit ar gwellañ.

Pesketaerien Douarnenez o-unan a vije bet lorc’h enno o welet o sant paeron gwisket ken gran. N’o divije ken hen anavezet zoken, ken disheñvel e oa diouzh ar persketaer a daole gwechall e rouedoù war lenn Jenezared, gant e dad Jonaz hag e vreur henañ Andreaz.

Abaoe, gwir eo, en doa gounezet tizhout betek ar renk uhelañ, o pesketa tud war ur mor un tamm mat falloc’h eget hini e vro. Deuet e oa zoken da vezañ ur mestr gouiziek er vicher ziaes-se, peogwir e oa bet lakaet da sturier. Hogen, an amzer-se a yoa tremenet pell a yoa.

E-pad m’en em wiske, Sant Per a rae ar pezh a anver ar bedenn a galon, evel ma ra bep mintin an holl dud devot : « N’eus forzh, a lavare, ma ne vije ket deuet ar c’hilhog da’m dihunañ p’edon oc’h en em rouestlañ e spern va nac’hedigezhioù euzhus, marteze ne vije ket deuet a geuz din, ha neuze, e pelec’h e vijen-me bremañ ? N’eo ket er baradoz, a dra sur, o nann ! e-kichen Judaz, en ifern, an dra-se avat na lâran ket. Mil bennozh deoc’h, Doue madelezhus, da vezañ lakaet ar c’hilhog da ganañ ! »

Hag e krene e galon baour gant an derzhienn.

An neb a zo oc’h ober pedenn a galon a c’hell bezañ leun a youl vat da chom gant Doue ; hogen, kaer en deus, ar spered a zo ken dibarfet, ha n’eus forzh pegen santel eo an den, ne viro ket outañ da c’hournijal amañ hag ahont, zoken e-pad ar bedenn. Soñjezonoù a bep seurt a deu, evel kelien fall, da laerezh diganeomp ar mel a davomp o pleustriñ ar giwrionezioù kristen.

Hag ar gward galloudus a lavare evel-henn outañ e-unan : « Daoust hag e pelec’h en deus kanet ar c’hilhog-se a zobet bremaik o tihunañ ac’hanon ?... N’eo ket er baradoz ; amañ, ganeomp-ni, n’ez eus ket a loened ; n’emañ ket ar c’hiz, ha n’eo ket mat e vije, rak, al loened, tro pe dro, a laka droug er re o deus da ober outo, hag a-wechoù zoken e teu ganto komzoù ha ne vezont ket implijet en Iliz !... Daoust hag eñ e vije er-maez, mitu !... Ya, er maez eo e rank bezañ... Gwelomp. »

Ha neuze, krak ! e tigor an draf a yoa en nor, hag e laka e benn er-maez evit sellet a bep tu.

– Kakaraka ! Kakarakaa !! Kakarakaaa !!!

O welet dremm skedus ha laouen an aotroù Sant Per, ar c’hilhog en doa kredet gwelet an heol ; en-dro d’ar baradoz an noz a yoa teñval-sac’h.

– Ne roy ket peoc’h, te ? glabouser zo ac’hanout ! a lavaras Sant Per d’ar c’hilhog, kustum ma’z oa da vezañ gantañ evel ur mignon kozh. Peder eur eo, a leverez ? Ha koulskoude, daoust din da vezañ kozh, n’em eus ket lakaet un eur evelato da cheñch roched ha da wiskañ va dilhad sul !... Sell ’ta ! unan bennak a zo ganez, mestouet ?

– Ya da, Perig ar Porzhier. Me eo am eus degaset ar c’hilhog-mañ da zihunañ ac’hanoc’h ha da ober evel-se plijadur deoc’h, rak hiziv, mar ne fazian, emañ ho kouel bras.

An diaoul, ar pezh fall, eo a gomze evel-se gant e deod melet.

Ar c’hilhog paour a yoa prizoniet etre divrec’h Paol gornek, gag e starde warnañ muiañ ma c’helle, evit ober dezhañ kanañ.

– A ! te eo a zo adarre, loen lous ! Petra ’glaskez dre amañ ? lavar ’ta din, pintig noz !

– O avat, n’on ket deuet a-ratoz-kaer. Edon oc’h ober ur bale dre aze. Peogwir evelato e c’houlennit va ali diganin, me ’lavaro va mennozh, deoc’h-hu dreist-holl, rak muioc’h a fiziañs am eus ennoc’h eget en holl sent all ; ya, Perig koant, ar wirionez a lavaran.

– Kae atav, teod flour !

– Ya, ha krediñ a ran zoken e teufemp d’en em glevet, hag e rafemp bravik hor c’heusteurenn hon daou !

– En em glevet da ober petra ?

– Dal ! ankounac’haet hoc’h eus adarre ar pezh ho poa lavaret en deiz all ?

– Mar kav dit emaon-me o vont da skrivañ da froudennoù evit n’o ankounac’hain ket, te a fazi, va faotr, hag a fazi kalz zoken. A-walc’h a gaieroù am eus-me aze evit miret anvioù ar re a ya hag a deu dre ar baradoz ! Asa, peadra da goll va sammig penn. Hast buan ’ta lavaret din petra zo a-nevez ganez ; setu ur pennad brav a zo ’on amañ daoubleget. Dont a ray din ar boan gein...

– Gwir eo neuze ’ta n’ouzoc’h ket ? C’hoant am boa da vont aze ivez ur pennad da welet : lakaat beg va fri, ha netra ken, evit teurel ur sell war ar baradoz kaer n’em eus ket gwelet abaoe an devezh ma oen stlapet er-maez. Lavaret a reer ez eo bet kaeraet, ez eo sklêrijennet bremañ, nann mui gant an tan-red, met gant an acétylène. La ! un aotre vihan ! Pemp minut hepken ! Evit ur wech ! ur wech, ha peoc’h goude ! Ha c’hwi neuze a vezo ar c’haerañ eus ar c’haerañ sent, hag ar gwellañ anezho holl !... Ha me a yelo d’hen embannañ e pep lec’h goude.

– Nann, mil gwech nann !... Perak ’ta, genaoueg, n’out ket chomet ennañ pa edos ?

– Se, Perig ar Porzhier, n’eo ket un abeg eo ; hag arabat eo deoc’h mont en egar evel-se, den santel ! Me n’em eus c’hoant ebet da ober deoc’h teariñ*.    [?]

– C’hoant ec’h eus da c’houzout perak na’z lezan ket da lakaat da dreid er baradoz ? Her gouzout mat a rez da-unan ; flaer zo ganez war hed ul lev tro-war-dro ! Ya, c’hwezh ar rostet a zpo oc’h da heul ; ha ma vijes – Doue ra viro ! – lezet da vont er baradoz, ha pa ne ve ken nemet ur pennadig, e vije ret e-pad ur miz, goude-se, skubañ, gwalc’hiñ ha sec’hañ bemdez kement tra gaer a zo aze, evit kas kuit ar c’hwezh kasaüs a glever ganez, loen lous ! Hag an dra-se a rofe re a labour d’an aelez... Kae, kae pell diouzhin !...

– O na c’hwi a zo un den eürus a-zoare !... Ur sant savet uhel eveldoc’h a dlefe evelato bezañ muioc’h habask ha sederoc’h ouzh an dud a renk izel ; ya, me ’grede an dra-se betek-henn.

– A ! ya, moarvat sur emaon o vont da lezel ac’hanout da zont ! Ha ma vijen sot a-walc’h d’hen ober, me ’laka e rafes din un dreuflezenn bennak, atav ez peus re nevez ez sac’h, louarn kozh ma’z out !

– Me, tennañ deoc’h un dreuflezenn ? O, sant benniget ! n’am anevezit ket mat, war a welan ! Ha penaos e rafen goude m’am bije c’hoant da ober ? Livirit din ’ta penaos ?

– Oc’h ober evel ar Breizhad-se, a c’houlenne eveldout ober ur sell er baradoz ; roet e oe dezhañ diouzh e c’houlenn, ha neuze, n’ouzout ket petra ’reas ? Ur sac’h a yoa gantañ. Ac’hanta, teurel a reas e sac’h e-barzh. Ha goude e c’houlennas bezañ lezet da vont d’e gerc’hat. Lezet e oe. Azezañ ’reas warnañ ken brav ha tra, re vrav zoken, war va meno rak pa’z is da lavaret dezhañ dont er-maez, e lavaras din ken dichek : « Me a zo amañ em feadra hag a chomo daoust da bep tra. » Hag aze emañ abaoe ivez. Te, Satanas, a rafe din-me un dra bennak evel-se ivez. »

– Me, aotroù Sant Per ? o ne rafen ket. Me a vezo leal betek penn, hag a vezo, mardazero ! Hennezh, Perig, a yoa un Tregeriad, ha, gouzout a rit, Tregeriz a zo brudet evel filouterien begoù flour.

– Emaout oc’h ober goap, loen lostek ! Gortoz ! gortoz ! mont a ran da ober dit paeañ din. Me ’zesko dit petra eo lavaret droug diwar-benn ar Vretoned !

Ha kerkent, krik ! krak ! an nor a zigoras, ha Sant Per a astennas e c’har evit reiñ un taol troad e r... an diaoul. Met an diaoul en doa klevet ar c’hwezh, hag evit tec’het a-raok an taol e troas prim a-gostez. Kement a lañs a yoa gant troad ar Porzhier, ma’z eas e votezig voulouz ruz eus e droad da gouezhañ e-kichenik an diaoul. Paolig na oe ket pell evit he dastum hag he lakaat dindan e gazel gleiz. Stardañ ’rae warni zoken gant aon d’he c’holl. Dindan ar gazel all e starde e gilhog, ar paourkaezh kilhog, a gane gwashoc’h-gwazh, peadra da regiñ e gorzailhenn :

– Kakaraka ! Kakarakaa !! Kakarakaaa !!!

Ha Sant Per dipitet a-walc’h, me ’lavar deoc’h, a chaoke etre e zent « Pebezh laer ! Kas gantañ va botezig voulouz ! Kas gantañ va c’hilhogig ! N’eus ket da lavaret, ar c’hilhog-se a zo bet laeret gantañ ivez en un tu bennak. E pelec’h ? An dra-se avat n’ouzon ket ! Ret e vezo din bezañ war evezh ur wech all. »

Hag o vezañ n’en doa nemet ur votez, Sant Per a gasas un ael da reiñ urzh da Sant Krepin da ober d’ar Porzhier ur votez voulouz ruz, gant ur boukl arc’hant war c’horre, hervez ar muzulioù en doa kemeret war e dreid pell-bras a yoa.

Da c’hedal avat ma vije graet e votez, ar sant kaezh a rankas kuzhat e droad noazh dindan e sae hir livet en aour...