ar Roc’h leñverezh

Genre
Tales & short stories
Language
Breton
Source
Saint Brieuc, Moulerezh Sant Gwilherm, 1909
Notice
The spelling has been modernized, but some forms (mutations, verbal particles...) has been kept.
Transcription
Sébastien Marineau
In the same work :

Gwechall, a leverer, e veve e Konk-Leon, tostik da Lok-Maze-Penn-ar-Bed, ur pesketaer kozh, Ivonig e anv. Pizh-gagn e oa, ne glaske nepred nemet e vad e-unan ha darev e oa atav da grediñ edo an dud o trouz-prezeg anezhañ. N’en doa evit ti nemet ur c’hozh kraou koad savet ouzh kein ur roc’h war gorre an tevenn.

O vezañ n’ez ae morse da di ebet, e vuhez a yoa heñvel a-walc’h ouzh hini un den gouez. Savet kerkent ha gouloù-deiz, Ivonig a ziskenne en aod da ziskoulmañ kordenn e vag evit mont lark da besketa, ha pa veze echu e labour gantañ, e teue en-dro evit mont da Gonk da werzhañ e varc’hadourezh ha distreiñ ac’hano d’e doull ti.

Daoust ne rae ken eus e vuhez, traoù iskis ha spontus zoken a gave ar besketaerien all da lavaret war-benn an ermid kozh.

Den morse ne lavare grik dezhañ ; ar vugale a dec’he kerkent ha m’her gwelent o tont e korn distro an hent-bras ; ar merc’hed hag ar baotred yaouank o-unan a droe o fenn gant euzh p’en em gavent dirak e zremm zu hag e gein chouket.

Kozhidi ar c’harter a gonte penaos gwechall — pell bras a zo abaoe avat — Ivonig a yoa deuet da chom er vro gant ur plac’h yaouank a-zoare. An tiegezh, koulskoude, n’ae ket kaer an traoù ennañ. Kement e seblante Ivonig bezañ kalet ha pizh, kement ez oa Noela madelezhus ha karadek.

Penaos bennak edo ar vuhez ganto, ar re gozh a gendalc’he da douiñ e oa marv ar vaouez gaezh gant an naon hag an diouer a bep tra, ret dezhi gouzañviñ a-berzh he fried. Setu ma chome Ivonig e-unan gant Lanig, a yoa heñvel-kaer ouzh e vamm.

Bazhatet bemdez gant e dad, hep un tamm kreun da lakaat etre e zent, ar c’haezh a gemeras an tec’h un devezh a oe, hep m’en divije den gouezet, abaoe, petra oa deut da vezañ. Neuze eo, pa welas edo an hu warnañ, e teuas Ivonig da sevel e lojenn war c’horre an tevenn.

Ar bloavezhioù a dremenas o tegas d’ar besketaerien levenez ha glac’har bep eil tro. Ivonig hepken a gendalc’he da vezañ didrouz, eürus bepred, evel pa vije difennet gant ur wrac’h bennak, gant ur galloud kuzhet, diaoulek marteze, a zegase dezhañ nerzh, yec’hed ha kalz pesked. Deut e oa an dud da lavaret edo an diaoul e-unan o teurel evezh war ar paotr pizh, o reiñ dezhañ kement a c’hoantae er bed-mañ. Paotred ar sabad, an hoperien-noz, ar c’horred, ar c’hannerezed-noz ha kement viltañs a zo a deue, eme an dud, da goroll en-dro da di Ivonig ha da zerc’hel kompagnunezh dezhañ.

Tud chomet diwezhad war an tevenn o doa gwelet eno traoù souezhus, gwashoc’h zo ! traoù euzhus ha mezhus, na gredent komz anezho nemet goude bezañ graet sin ar groaz n’ouspet gwech.

An aotroù person, tad holl dud e barrez, evel m’eo anvet ganeomp, mantret gant kement a gleve, e glaskas distreiñ war an hent mat an dañvad dianket. Ne oe ket selaouet nemeur.

– Dilez da vuhez fall, Ivonig, eme ar person. Distro ouzh an Doue a ankounac’hao da bec’hedoù, ma teuez davetañ a greiz kalon ha ma roez da c’her e reni hiviziken ur vuhez gristen.

– It gant hoc’h hent. N’ez eus Doue ebet ! a hopas an den difeiz. It prim ac’halenn, ha n’ankounac’hait ket e lavaran deoc’h bremañ e taolin ac’hanoc’h en aod eus gorre an tevenn-mañ, ma tegouezh c’hoazh ganeoc’h dont betek amañ.

An aotroù person a ziskennas en ur ouelañ.

Hogen, setu un devezh ur gorventenn eus ar re vrasañ o tont eus ar c’huzh-heol. Ar mor pennfollet a deue da lipat betek gorre an tevenn, o kouezhañ goude-se war ar reier en un ober un trouz spontus. Al luc’hed a yae hag a deue dre an oabl, o treuziñ ar menezioù koabr du, hag e kleved goude tarzhioù kurun a lakae da grenañ an hardishañ pesketaerien. Pep tra a seblante bezañ dirollet hag a yoa evel darev da dreiñ ar bed holl war an tu gin.

Ar bagoù, a drugarez Doue, a yoa degouezhet o poent. Ne vanke hini ebet. An holl besketaerien ivez a yoa er gwasked. N’oa den eta war an aod, o vezañ n’edod war-c’hed eus mordead ebet chomet diwezhad ha taped gant ar gorventenn.

Kristen ebet war an tevenn ; kroazet e zivrec’h gantañ hag azezet e toull ur roc’h, Ivonig hepken a selle diseblant ouzh ar mor kounnaret.

Setu, en un taol, ma klever klemmoù truezus. Bezañ ez eus du-se, pell, pell, unan bennak o c’hervel eus e holl nerzh. Klevet mat a reer, en despet da drouz spontus ar mor o freuziñ war ar reier. Ivonig a sav sonn en e sav : e lagad, boaz ouzh ar mor, a wel ur vag en dremmwel. Ar vag-se ken dister a ra lammoù souezhus, a-wechoù war c’horre ar gwagennoù, a-wechoù-all e strad islonkoù don divent, darev atav da vezañ goloet.

Ivonig a azez a-nevez oc’h ober ur mousc’hoarzh !

– Unan nebeutoc’h da vont da besketa, eme ar paotr kozh digalon.

– Da vab eo, Ivonig, a zo ouzh da c’hervel !  a lavaras ur vouezh.

– Ya da ! Piv a zo amañ o komz ouzhin ?

– Hast buan, Ivonig, mar peus c’hoant da saveteiñ da vab ! eme c’hoazh ar vouezh.

– N’em eus mab ebet...

– Ra vezi eta milliget, den fall !

Ha raktal an tevenn a-bezh a oe sklêrijennet gant ul luc’hedenn dispar.

Hag un ael neuze, skedus evel an heol, ur pezh kleze en e zorn, a deuas d’en em ziskouez da Ivonig, a grene en dro-mañ evel ur bern delioù. Hag an ael a lavaras :

– Den kozh, an Aotroù a zo deuet da skuizhañ o welet da galon ken kalet. Kredet en doa e vije deuet da voukaat gant an darvoud-mañ, hag ez pije goude troet kein da’z tizurzhioù. N’ac’h eus karet morse na da Zoue, na da wreg[,] na da vab, na den. Lakaet ec’h eus da holl garantez er madoù vil a dremen gant ar vuhez. Karget ’on gant Doue da zegas keloù dit eus e varnedigezh. Da ene a deuio dre amañ da huanadiñ, en-dro d’ar roc’h-mañ, bep tro ma kouezho ar gorventenn war aodoù Breizh.

...............................

Pa en em sav ar tarzhioù, par c’hwezh an avel viz, e klever ar Roc’h o ouelañ, oc’h huanadiñ keit ha ma pad ar gorventenn.

Setu perak, eme an hini a gonte din an dra-mañ n’eus, nag e Konk na war-dro, den pizh na den digalon ebet.