ar C’hleier o tistreiñ eus a Rom

Genre
Tales & short stories
Language
Breton
Source
Saint Brieuc, Moulerezh Sant Gwilherm, 1909
Notice
The spelling has been modernized, but some forms (mutations, verbal particles...) has been kept.
Transcription
Sébastien Marineau
In the same work :

Gant bannoù kentañ heol c’hwek an nevez-amzer, ar geot a deu da c’hlazañ, an delioù a wisk skourroù ar gwez, ar gwez-frouezh a zo goloet a vleuñv hag a roio frouezh kaer diwezhatoc’h ; zoken ar plant a chom glas e-pad ar goañv a sant ur vouedenn fonnus, o gwad dezho, o pignat da neveziñ o liv kozh.

Klevet a reer er bodennoù al laboused o tisplegañ o sonioù laouen ; ar dubeed, kustumet da chom tost d’ar gêr gant aon rak ar gwall amzer, a gred bremañ nijal uhel ha mont war ar maezioù da glask aer vat hag heol tomm dindan an oabl glas.

Du-se, en hent goloet a wez kistin, setu ur c’hazh astennet o tommañ e gof en heol benniget.

Er penn pellañ eus ar vourc’h e kaver un ti, doare brav dezhañ gant ar glasvezh a zo tro-war-dro, ar bokedoù, an hentoù kempenn goloet a drez munut. An ti-se koulskoude ne vez morse laouen an dud ennañ. Ha setu amañ perak.

Ur wreg a dremen dirak prenestr ar solieradur uhelañ, hag e klever trouz en ti-se ken kustum da vezañ sioul. Reiñ a reer urzhioù strizh ; ne glever ken "Taolit evezh !... arabat ankounac’haat !... diwallit !..."

Setu tri den o tont er-maez eus an ti : ur bugel, koant evel un aelig, gant e zaoulagad glas, e sell gwerc’h, e vlev melen, e zremm speredus ; drouk-livet eo avat ar paourkaezh paotr... daou zen all a zo krog ennañ, unan a bep tu ; kement a evezh a daolont war ar c’hrouadur m’eo aes gouzout ez int e dad hag e vamm.

Mont a reont gant hent ar gwez kistin, ar c’hi ouzh o heul, ken souezhet o welet e vestr yaouank er-maez, ma lamm, ma tilamm, o leuskel youc’hadennoù a levenez adlavaret gant heklev skiltrus ar c’hanioù tro-war-dro.

Ar c’hlañvour bihan koulskoude a zo deuet buan da skuizhañ, ha setu ma c’houlenn azezañ, ar pezh a reont prestik goude war geot flour a zo en o c’hichen.

Ar paotrig a zo e-kreiz ; an heol yac’h a deu da alaouriñ e bennad blev melen, endra ma tremen dre benn e vamm ar c’homzoù-mañ lavaret gant al louzaouer « Chom a ray bev mar gwel ar c’hentañ heol tomm... » hag e lavar da c’houde « Emañ dispak an heol, ha va Ivonig a vousc’hoarzh outañ ».

Ar Yaou Gamblid e oa ; ha du-se, dindan bolz an iliz kozh, an aotroù person gant e vouezh krenerezh a gane :

Gloria in excelsis Deo !

Ar c’hleier a yoa holl e bole evel d’ar gouelioù brasañ.

– Perak ’ta, va zad, e son kement ar c’hleier hiriv ?

– O lavaret kenavo emaint ; mont a reont da Rom e-pad tri devezh.

– Ha da ober petra, va zad ?

– Ankeniet ’int ; ar mabig Jezuz a zo o vont da vervel, hag ez eont da Rom da seniñ e c’hlazoù.

– E pelec’h emañ Rom, va zad ?

– Rom, va mab, a zo pell-bras du-se, pell-bras, pell-bras !

– Penaos e reont neuze evit mont du-se ?

– An aelez a zoug anezho...

– A ! hag o treiñ ouzh e vamm e lavaras : Deomp, mamm, eus da gampr ni a welo an aelez o tremen.

Gant ar mall bras en deus da welet ar speredoù eürus, setu ar bugel o kerzhet war-zu an ti ; hogen, gant aon na zegouezhfe ket a-raok ehan ar c’hleier da seniñ, e ped e dud da vont buanoc’h ; hag int i ken eürus o welet ar vuhez o lugerniñ en e zaoulagad, a astenn o divesker evit degouezhout kentoc’h.

 – Va zad, dougen ac’hanon, pe e vezimp diwezhad.

Hag an tad, oc’h e lakaat war e vrec’h, a gerzh, a gerzh buan ; hogen, daoust da se, e oa ehanet ar c’hleier da seniñ pa zegouezhjont dirak prenestr an uhel.

– Va zad, daoust hag aet eo ar c’hleier e-bioù a-benn bremañ ?

– An aelez, va mab, a ya buan, hag an iliz a zo tost : aet ’int dreist hor pennoù.

– Mat, va zad, tostañ va gwele ouzh ar prenestr ; me ’fell din o gwelet o tistreiñ.

Hag ar vamm da ziwiskañ ar paotr, endra ma ra an tad al labour merket dezhañ gant e vab. Siwazh ! aet eo buan al levenez e-bioù dezho ; an derzhienn a zo krog adarre er paotr kaezh ; krenañ ’ra ken na strak e zent an eil ouzh egile, riv en deus.

***

Deuet eo an noz. Alteriñ a ra ar paotrig paour.

– Ar c’hleier... an aelez... Mabig Jezuz... mervel !... Va mamm... ar c’hleier... distreiñ... trouz !... Disav ac’hanon, va zadig, ma welin ar c’hleier...

Kollet gante ar fiziañs vat o doa bet, an tad hag ar vamm a c’hed an deiz gant kalz a enkrez, o lavaret e teuy marteze an alter da derriñ.

Nag hir e oe an noz !!!

Pemp eur a sonas pa zihunas Ivonig, e dal goloet a c’hwezenn. Kentañ tra ’reas e oe goulenn ouzh e dad hag eñ n’oa ket distro ar c’hleier.

Hag hep gedal respont e dad, ar paotr a c’houlennas da evañ. Hogen, endra ma kinnige e vamm dezhañ da evañ, houmañ a welas e oa a-benn neuze evel ur goabrenn war daoulagad he mab !

– Echu eo gantañ ! emezi, oc’h en em deurel etre divrec’h he fried ; ha[g] hi da ouelañ dourek. Kaout a rejont koulskoude un tammig nerzh-kalon pa gouezhas o selloù war skeudenn hor Salver stag ouzh ar groaz.

– Hor Salver benniget, dres d’an eur-mañ, a yoa war e dremenvan, hag, evel ma welomp hor bugel o vervel, Mari, e vamm, a yoa glac’haret-bras en e gichen. Ha ma ne c’helle-hi netra evit miret ouzh youl Doue da seveniñ, penaos e c’hellfemp-ni an disterañ tra evit hon Ivonig ker ?... Evel-se e komzas an tad.

Edon a bep tu d’ar c’havell pa darzhas an deiz.

An heol avat ne zispakas ket. Koumoul du a ledas an dristidigezh war ar bed holl.

Ar bugel a yoa en e basion... alteriñ a rae atav.

Digeriñ a reas e zaoulagad war-dro eizh eur, hag o tastum e holl nerzh e c’halvas :

– Tad !... Mamm !... Leun a enkrez, an daou bried a stouas war ar c’havell...

– Daoust hag ar c’heier a deuio dizale ?

– Ne deuint ket c’hoazh, va mignon ; warc’hoazh hepken. Hag e klaskas Ivonig sevel en e goazez ; oc’h astenn e zivrec’higoù, e lavaras :

– O ! o !... setu i... emaint o tistreiñ !... Mont a ran d’o heul... Jezuz...

Pennig koant an ael a gouezhas war skoaz e vamm ; kollet he devoa he mab er bed-mañ.

Antronoz, goude bezañ sonet dasorc’hidigezh hor Salver Jezuz-Krist, ar c’hleier a embannas marv Ivonig.