Daeroù ur vamm

Genre
Contes & nouvelles
Langue
Breton
Source
Saint Brieuc, Moulerezh Sant Gwilherm, 1909
Remarques
Nous avons modernisé l’orthographe tout en conservant certaines tournures d'origine (mutations, particules verbales...).
Transcription
Sébastien Marineau
Dans le même ouvrage :

Setu ma teuas un devezh hag e oe ezhomm eus un ael muioc’h er Baradoz.

Hag o vezañ galvet unan eus ar re a yoa en e gichen, Doue a lavaras dezhañ :

– Kae da zibab ur breurig war an douar !

Hag an ael o vezañ stouet kement ha ma c’helle, evit azeuliñ an Aotroù Doue, a deuas goustadik, da ober ur sell ouzh ar c’havellioù dre diez Breizh-Izel.

Siwazh ! ret mat eo deomp anzav ne chomomp ket gwall-bell heñvel ouzh an aelez glan : e-touez ar vugaligoù eo eta mont d’o c’hlask.

Hogen e-kichenik pep kavell ez oa ur vamm war evezh. Ha daoust pegen didrouz bennak e teue an ael gwenn, n’helle ket miret ouzh e zivaskell da fraoñval an disterañ ha da lakaat evel-se kalonoù ar mesaerezed tener da vezañ enkrezet.

Hag ouzhpenn-se, an ael na deue ket evel al laboused kriz a blav war an neizhi evit sammañ ar re vihan hep truez ebet. E zremm a vousc’hoarzhe endra ma lavare gant ur vouezhig flour :

– An Aotroù Doue a fell dezhañ kaout un ael. Ha plijout a rafe deoc’h reiñ dezhañ hoc’h hini ?

An ael a welas meur a vamm oc’h en em deurel a-stok-korf war o bugel, kounnaret-holl evel leonezed, dare da sailhañ war an neb piv bennak a dostaje da gregiñ en o c’hrouadurig, hag e lavarent neuze evel evit ober goap :

– Nann, nann, n’ho pezo ket anezhañ ! Deomp eo, ha n’her roimp da zen evit priz ebet. Diwezhatoc’h... diwezhatoc’h c’hwi a deuy adarre !...

– Ha ma ne vez mui ael a-benn neuze ? Un ael eo a glaskan !

Lod a vousc’hoarzhe hag a reas un hejadenn d’o divskoaz ; petra ’rae an dra-se dezho ? Lod all a ziskouezas kalz a fiziañs en o galloud o-unan :

– Daoust ha n’emaomp ket aze evit o miret ? emezo gant un dremm goapaüs. Daoust hag evit tud a netra e kemerit ac’hanomp-ni ? Ni a oar koulz ha c’hwi pegement e talv ene gwerc’h ar bugel-se. Daoust ha ret e ve a-grenn mont d’ar Baradoz d’hen diwall diouzh ar c’hailhar ?

Hag an ael a yae kuit glac’haret-bras.

Mont a reas da c’hournijal war-dro kavellioù alaouret, enno bugaligoù koant klozet kaer er seiz hag en dantelezh. Itronezed gran, moan ha bresk, a zeue da bokat dezho evel dre laer, en distro eus o flijadur, dañsoù ha festoù-noz...

Hag an ael da lavaret dezho :

– Ezhomm zo eus ur priñs e lez va Mestr. Ha plijout a rafe deoc’h gwelet ho mab er garg uhel-se ?

Hag ar mammoù-mañ da ziroll da ouelañ, da hirvoudiñ, spontet krenn gant ur seurt keloù. « Biken, nann biken n’hellimp ober an dilez eus hor c’hrouadurig ! Daoust hag an aotroù Doue ne oar ket peseurt teneridigezh en deus lakaet e kalon ar vamm ma teu evel-se d’he bruzunañ ? » A-dra-sur, o reiñ a rajent ma vije ret a-grenn. Hogen, peogwir e c’houlenned o asant diganto, ar mammoù a lavare nann.

Ha gant muioc’h c’hoazh a dristidigezh, an ael a dec’has diouzh ar manerioù gran.

Dont a reas soñj dezhañ neuze eus karantez dispar Hor Salver benniget evit an dud a renk izel, ar beorien, hag ez eas da skeiñ ouzh dorioù ar galatrezoù. Gwragez gwisket truilhek a deuas da zigeriñ dezhañ. Kerkent e klevas en ur c’hogn klemmoù ur bugel tener. Hemañ a ouele alies. Ret e oa d’e vamm hel lezel da ouelañ pe n’he divije ket gallet gounit peadra d’e vagañ.

An ael a reas ur sell madelezhus ouzh ar vamm baour.

– Mamm, emezañ gant douster, ma tennfen ho mab eus poanioù al lec’h trubuilhus-mañ evit e gas d’ar gwir evurusted peurbadus, petra ’lavarfec’h ?

Hag ar vaouez kaezh a savas he daoulagad devet gant al labour hag an daeroù berv, hag evel un den kollet gantañ pep fiziañs da gaout morse zoken un tañva eus an evurusted, e lavaras :

– Mat, kemerit anezhañ ’ta, mar kirit ! Kalz e garan koulskoude ! Met, evit ar pezh a zo ouzh e c’hedal ! Sellit, evel-se emañ kont er bed-mañ : an holl boanioù da ur re, hag an holl evurusted d’ur re all !...

– An Neñvoù evelato a zo e penn ar bed-mañ. Eno e vez lakaet pep tra en e renk ; eno e vez kavet digoll eus ar pezh a seblant direizh ha disleal deomp-ni, peogwir eo ar re o deus bet ar muiañ poan war an douar eo a vez ennañ an evurusañ !...

– O, an Neñvoù !

Hag ar baourez kaezh da gregiñ adarre gant he labour. O vezañ bet lec’h da zisfiziout ken alies a wech, marteze e laoske ivez he fiziañs da welet, un devezh, lez kaer an Aotroù Doue, ar fiziañs-se ha n’eus nemeti alies o reiñ skoazell d’ar paour ankeniet.

Hag an ael a yeas er-maez.

Ne gemeras ket ar bugelig a ouele atav en e gavellig. E vamm n’he doa ket e ginniget gant a-walc’h a galon vat. Kannad an neñvoù ne felle ket dezhañ mont dre nerzh ; goulenn a rae un donezon graet a-youl-vat hag hep klemm.

Graet e oe dezhañ.

An ael a yoa aet en un ti all. Eno e kavas ur gwele gant ur groaz a-zioutañ. Ur vamm santel a bede dirak he bugel, hag a-raok m’en doa ar c’hannad peurechuet e gomz, ar vamm a lavaras dezhañ gant madelezh :

– Setu-eñ amañ. Doue en doa roet anezhañ din da sevel, dezhañ eo. Reiñ a ran e dra d’ar perc’henn. Aon-bras am boa n’em bije ket gouezet miret dezhañ e deñzor. Nebeutoc’h a boan am bezo ouzh e goll evit n’em bije un devezh ouzh e welet saotret dre e fallentez !

Hag ar vamm galonek a lakeas he faotrig etre divrec’h an ael o vousc’hoarzhin. Lakaat a reas ur pok c’hwek war dal he ael, a vousc’hoarzhe ivez. Ha neuze, eus he c’halon mantret evelato, e savas daeroù d’he daoulagad. Unan anezho a ziveras war ar c’haezh bihan a yae kuit laouen.

Ha setu en un taol ma teuas ar veradenn daeroù da vezañ troet e-kerzh ar bugel en ur gwiskamant eus ar c’haerañ ; kaeroc’h e oa zoken eget hini kannad an Aotroù Doue.

En hevelep doare m’oa souezhet an holl er Baradoz ouzh o gwelet o tont, ha ma c’houlenne an aelez an eil ouzh egile :

– Eus a belec’h ’ta e teu ar breurig nevez-mañ ? Na kaer eo e zilhad !...

A-dra-sur, an aeledigoù-se a yoa koant. Hogen, un dra a vanke hag a vanko dezho bepred, ar sked a ro d’un ene daeroù ur vamm gristen.

Ur c’havell a yoa goullo war an douar ; en neñvoù avat, arme an aelez a yoa e niver.