Huñvre aotroù person Plogoñv

Rumm
Kontadennoù & Danevelloù
Yezh
Brezhoneg
Orin
Sant Brieg, Moulerezh Sant Gwilherm, 1909
Evezhiadenn
Reizhet hon eus an doare-skrivañ, ha dalc’het hon eus gant troiennoù orin (ar c’hemmadurioù, ar rannigoù, h.a.).
Treuzskrivañ
Sébastien Marineau
En hevelep levr :

An ael a yoa kreñv, me ’lavar, hag a c’hwezhe kalet o lakaat ar mor pennfollet da redek hag an tarzhioù da freuziñ war ar renkennadoù rec’hier a zo hadet etre enez Sun hag aber an Anaon. Klevet a raed a-benn ar sac’hadoù mor oc’h en em deuler, gant un trouz da vouzarañ, e Ifern spontus Plogoñv.

Unnek eur a yoa nevez skoet e tour krinet an iliz gozh ; an aotroù person, Youenn Kermadeg, a yoa en e bresbital o kas e chapeled d’ar Werc’hez.

– Moarvat, eme ar beleg santel war-greiz pediñ, ez ay adarre meur a hini, en noz-mañ, da strad ar mor da evañ ur banne. Pedomp mamm Doue da gas dezho keuz ha glac’har d’o fec’hedoù a-benn m’en em gavint war dreuzioù ar bed all. O Mari, Steredenn lugernus ar mor, Patronez vat Breizh-Izel, pedit, pedit kalz evit ar bec’herien aheurtet-se ; grit d’ho Mab Jezuz ober dezho trugarez !

Hag e save e selloù nec’het war-zu skeudenn ar Werc’hez krouet dinamm.

An aotroù Kermadeg a yoa person e Plogoñv abaoe un tregont vloaz bennak. Mat e oa evel un tamm bara, ha digor d’an holl evel ul levr, en hevelep doare ma c’helled lenn en e galon o klevet e gomzoù ; karet a rae e barrezioniz, evel ma kar e vugale ar gwellañ eus an tadoù.

Gant e 430 den, ’gozik holl pesketaerien, o vevañ war ar beg douar-se ken mac’hagnet gant ar mor, gant e sourradoù avel foll, Plogoñv a vije bet ar baradoz evit an aotroù Kermadeg, paneve ne gave ket Plogoñv troet a-walc’h gant ar relijion. Ar wazed en em roe d’ar vezventi ma’z oa un druez. An dud paour ! roet o divije o ene d’an diaoul evit ur bannac’h hini kreñv ! Ar merc’hed o unan n’ez aent mui da gofes gant aon da vezañ skandalet abalamour d’o fougeerezh. Ar vugale n’aent mui war-dro beleg ebet ur wech m’o doa graet o fask kentañ, hag ar merc’hedigoù a gave ebatoc’h galoupat ar parkeier e pep seurt kompagnunezh eget mont d’ar gousperoù.

Hag an dra-se a rae poan-spered d’ar person kaezh ; ken glac’haret e oa ma ranne e galon en e greiz bep tro ma soñje en e barrezioniz.

Ha koulskoude, nag a bedennoù en doa lavaret, nag a yunioù, nag a binijennoù evit an diankidi fiziet ennañ !

***

– Teñval-sac’h eo, teñval-du, evel e ti an diaoul, a lavare ar person o sevel diwar e gador-bediñ ; ne vezo ket diaes da Baol gornek sammañ va farrezioniz en noz-mañ... N’em eus ket da damall den, kennebeut, perak n’em eus ket poaniet muioc’h d’o c’has war-zu Doue ?... N’ouzon ket an doare da zistagañ bommoù flour ; nann, n’on ket helavarn ret eo din hen anzav ; ha koulskoude, ma karfen...! Klevet a reer blaz al leziregezh war-hed ul lev gant va frezegennoù, ha re laosk e talc’han ar c’habestr. Eno emañ an dalc’h : re e karan va bugale, va zud paour a Blogoñv ! A ! ar garantez a droc’h din va dizvaskell !...

Ur sourrad avel kreñvoc’hik a deuas, hag an aotroù person da lakaat en e gerc’henn ur sin ar groaz eus ar re devotañ. Hag, o vezañ ma’z oa skuizh, ne zaleas ket da vont d’e wele.

Pemp munut goude, korf an aotroù person a yoa astennet e-touez e liñserioù, endra ma’z ae e spered da... vro an huñvreoù.

Klevet a reas ar c’hleier o vrallañ evel da zeiz ar pardon bras ; kement a vole a yoa enno zoken ma’z horjelle ar c’hloc’hdi kozh war e ziazez. Hag eñ, paourkaezh aotroù person Plogoñv, en em gave eno dirak iliz ar barrez, hep gouzout kaer na penaos na perak. E stol zoken en doa degaset gantañ eus ar presbital p’en doa klevet kement a drouz ; hag ez oa deuet da welet petra a dremene a-nevez e skeud e iliz barrez.

Sevel a reas e benn, ha petra ’welas ? O, ne dalv ket deoc’h terriñ ho penn o klask, rak ne gavfec’h biken ! Ur pezhiad den a welas e beg an tour, war e zremm ur barv hir m’en doa ar person mil boan o welet an daoulagad, daoust dezho da vezañ lugernus, evel ar stered en un neñvoù digoc’henn.

Mat, Kristenien, an diaoul oa ; ya, eñ e-unan, aet da bokat d’ar c’hilhog, kredet ho pije ?

An aotroù person n’oa ket bet pell o tivinout, rak, setu amañ ar pezh a lavaras Paolig du, endra m’edo ar c’hleier e bole gwashoc’h evit biskoazh, e riskl bras da deuler ar bern mein d’an traoñ, kement all a stroñs a yoa.

– A ! A ! deuet’out, aotroù Kermadeg ? eme ar pezh fall o varmouzat ; deuet ’out, hein ! m’em eus gouezet brav tennañ ac’hanout eus da wele tomm ! Gwashañ eo evidout ; met ret e vezo dit selaou ac’hanon amañ, peogwir em eus difenn da vont betek ennout.

Gant kement a nerzh e komze an ael divezhet ma chome ar person bamet holl d’e selaou, ha n’hellas lavaret nemetken :

– Penaos ! te eo a zo aze, spered milliget ?

– A ! A ! an hent bras a zo d’an holl, eme dezhañ adarre tad ar gaou ; distro ’on eus ober va eskopti gant an Ankoù, va servijer. Ar mare-mañ dres eo en deus dibabet evit ober e eost dre amañ. En noz-mañ e vezo devezh bras gantañ, o vediñ, ha warc’hoazh mintin mat, er sac’h du-mañ a zo ganin ouzh va skoaz, e sammin hoc’h holl bennoù fall ; ne vezo ket nemeur a bennoù ed mat ; evidon-me avat e vezo un eost puilh, rak holl wazed Plogoñv a zo e stad a bec’hed marvel.

– Evel-se ’ta, evit lakaat eneoù va farrezioniz ker eo ez eus ur sac’h ganez ? a lavaras an aotroù person kaezh, rannet-holl e galon. En aner eo eta em eus-me e-pad tregont vloaz pedet evit silvidigezh Plogoiz ? Ha peseurt gwir ac’h eus-te war va deñved-me ?

– Gwir al louarn war yer ar maner ! eme an diaoul kornek o c’hoarzhin ar pezh ma c’helle.

– Mat, eme berson Plogoñv, selaou bremañ ar marc’had am eus c’hoant da ober ganez. Mar kerez c’hoazh hiriv lezel e peoc’h eneoù ar paourkaezh tud dianket-se, me a c’houlenno gant hor Salver benniget reiñ dit un devezh diskuizh penn-da-benn war an douar.

– A zo mat, fidamdoustik ! eme an ael fall ; hogen, en devezh-se ivez koulskoude, e ranki lezel ac’hanon da sammañ kement a eneoù ha ma c’hellin etre an oferenn-bred hag ar gousperoù. Emaon pell a zo o sellet ouzh meur a hini a gavan darev a-walc’h evit du-mañ : Annaig ar Gwai, ha pa ne ve ken, ar baotrez vrav-se n’eo ket bet o kofes keit all a zo, ha ne ra mui na Pask na Pantekost ebet...

An aotroù person a rae e soñj.

– Mat, emezañ, peogwir eo hounnezh sur a-walc’h da vont ganez, e sammi anezhi en deiz-se, mar n’he deus ket ac’hann di da gaout keuz ha glac’har d’he buhez fall.
Hag o sevel neuze e stol war-zu beg an tour, e lavaras :

– En anv Doue Bethleem, me, person, a sav diwarnout evit un devezh en e hed ar mallozh a zo war da benn, hag, e-keit-se, an traoù benniget ne vezint ket enebourien dit.

– Ha pe zevezh, belegig, ac’h eus soñj da reiñ din evel-se ?

– Ar 25 a viz meurzh, deiz salud an ael Gabriel d’ar Werc’hez. Ha breman, kerzh, paourkaezh rostet, ha kemer laouen bep bloaz an nebeudig eurioù a beoc’h a ro Doue dit en e vadelezh, evit distreiñ adarre goude d’ar boan peurbadus ac’h eus sachet warnout.

An diaoul, evit doare, a yoa ebat ennañ ; diskenn a reas eus e glud gant kement a drouz ma... tihunas an aotroù person en ul lamm ; me ’lavar deoc’h e pakas ur souezhenn oc’h en em anaout en e wele e-touez e liñselioù.

– Na pebezh huñvre souezhus ! emezañ o kas e zorn d’e dal kurunet a vlev gwenn-erc’h. Asa, kaoust koulskoude hag eñ eo un huñvre am eus graet ? Daoust ha n’eo ket kentoc’h ur weledigezh ? Aotroù Doue, Santez Mari, daoust ha deuet e vefet da welet ho servijer e-pad e gousk evit reiñ dezhañ ur c’heloù pe ur gentel bennak ?

« Nann, n’em eus ket huñvreet... An diaoul, re wir eo, a zo azezet aze war gilhog va zour tregont vloaz a zo, ha setu me o tont da ober gantañ ur marc’had peurbadus. Roet em eus ar pevare eus va deñved evit miret al lodennoù all ken darbet dezho int-i ivez en em goll ! A ! ha mar n’em eus ket graet mat !... Daoust ha gwir am boa-me da ober kement-se ?...

Div eur a skoas e tour ar barrez, hag an aotroù person ne gavas netra gwelloc’h da ober eget distreiñ adarre da ober ur pennad kousked.

Da ober ur pennad kousked a lavaran ? Faziañ avat a ran ; serret-kloz e zaoulagad gantañ, an aotroù person a rae meur a soñj. N’oa ket evit kousket gant ar soñj c’hwerv en doa graet ur marc’had gant an diaoul.

O ! an huñvre-se !... Un huñvre ?... Daoust ha n’oa ket kentoc’h ur c’hras a-berzh Doue ?

– O Aotroù ! emezañ da Zoue, c’hwi hag a lenn er c’halonoù, gwelit pegen teñval eo em hini-me. Daou pe dri ene am eus lezet da vont gant an diaoul, met daoust ha n’oa ket gwelloc’h din reiñ evel-se e lod d’an tan ha miret an hanter eus va farrez diouzh an daonedigezh eternel ?... O Doue madelezhus, ho pezet truez ouzhin ! Pardonit din mar em eus dismegañset ac’hanoc’h, ha diskouezit din an tu da saveteiñ ar pezh a seblant bezañ kollet...

Ar c’housked ne deue ket, kaer en doa serriñ e zaoulagad, hag ar beleg mat a glaske dre e benn ar pezh a c’hellje ober evit tennañ Plogoiz a-dreñv skilfoù ar Milliget.

D’ar sul war-lerc’h, gwisket gantañ e gaerañ dilhad oferennañ, an aotroù person a savas er gador goude an Aviel hag a zisplegas e huñvre, pe e weledigezh, d’e barrezioniz.

– ...Ha bremañ, va Breudeur, emezañ, setu amañ petra ’meus soñj da ober evit sec’hañ e fri da dad ar pec’hed. D’ar 25 a viz meurzh e livirin va oferenn un tammig difrezoc’h eget kustum, gwazh a se evit ar merc’hed ! Ober e-giz ma c’hellint evit dont da’m heul ? Evit ur wech en un dremen, se ne ray netra. Kerkent ha m’am bezo kanet an Ite missa est, c’hwi a grogo gant salmoù ar gousperoù, hag arabat e vezo deoc’h koll amzer ! En doare-se ne vezo ket kalz a amzer etre an oferenn hag ar gousperoù, ha Satan, o fiziout war ar marc’had ne vezo ket a bres warnañ ha n’hello ket zoken sammañ an disterañ eus va deñvedigoù keizh.

« Va bugale ker, ho tad ’on, me eo a responto evidoc’h dirak Doue ; fellout a ra din ho kas holl davetañ hep ma’z afe nikun d’an ifern, daoust deoc’h da vezañ tuet da gouezhañ ennañ war ho penn. Doue, hep mar, a bardono din an taol finesa-mañ a c’hoarian da Baolig, hag e kredan e teuio ho kalonoù da deneraat o welet edoc’h ken tost d’an ifern. Evel-se bezet graet.

***

A-dalek neuze holl barrezioniz Plogoñv a deuas da vezañ sent ; an tavarnioù a serras o dorioù hag an ostizien a rankas mont da lec’h all hag an iliz a deuas da vezañ re vihan evit degemeret an dud devot a deue d’an oferenn ha d’ar gousperoù bep sul.

An aotroù Kermadeg a zo marv pell-bras a zo, ha bremañ, kredabl eo, a c’horre an neñvoù en deus plijadur o sellet ouzh korn douar Breizh-Izel a gare kement hag a zo bet tennet gantañ evit atav eus a-dreñv skilfoù an droug-spered.

Ha setu penaos e teuas ar c’hiz da ganañ gousperoù diouzhtu goude an oferenn-bred, da zeiz gouel Maria-Veurzh.