an Noz

Rumm
C’hoariva
Yezh
Brezhoneg
Orin
Gwened, Émile Mahéo, 1924
Evezhiadenn
Adaozet hon eus ar Brezhoneg Gwened diouzh doare KLT.
Treuzskrivañ
Sébastien Marineau
En hevelep levr :

KENTAÑ LODENN

Ar re a c’hoari el lodenn-mañ : Gwenargant, Lilia, Rozenn, Tinaig, Mona, ar Bannour, Livorc’ha, ar Bobl – ar Beleg-Bras, Talhouarn mab Holern, Izola.

Ar pezh a weler : un tachad distro, tostik-tre d’ar mor. Merc’hed yaouank azezet war ar geot pe war ar reier a gomz etreze.

GWENARGANT
Mouezh ar mor, mouezh ar mor a zasson, hep arsav.

LILIA
N’en deus ket arsavet, e-pad an noz, ar glav
A gouezh hag an avel oc’h hudal.

ROZENN
                                                           Ar bagoù
A zo deut, hep displeg kalz, me ’soñj, o gouelioù
D’ar gêr en-dro.

LILIA
                         Pas razh : unan a zo chomet
Hag anezhi, bete-bremañ, doare ebet.

ROZENN
Pe bag ?

LILIA
              Hini Morvan, tad Izola.

GWENARGANT
                                                         Paourkaezh
Izola !… Kalon aour, ene dous ’vel al laezh !
Pa zeufe ar maleur d’he skeiñ, gant e zorn kriz,
Me ’gred em befe droug me-mem’ kement ’velti.

LILIA da Wenargant
Te ’gar mat Izola ?

GWENARGANT
                                  Piv n’he c’har’fe ket ?
Ur verc’h ken amiabl, ken devot d’an doueed !

ROZENN
Doue ar mor, eñ ivez, he c’har marse ?

GWENARGANT
                                                                     Sur eo !
Piv n’he c’har’fe ket, c’hoazh ur wech ?

ROZENN
                                                                      Karantez
Un doue ’vit merc’h un den, petra a zo kaeroc’h ?
Petra a c’hellomp-ni, merc’hed, c’hoantaat gwelloc’h ?

GWENARGANT
Doue ar mor a choazo, hiziv mem’, an hini
E zay da glask, un deiz, ’vit dimeziñ dezhi,
En e balez ken splann ’vel ar c’haerañ mintin.
Kement-se a zegouezh pep ugent vloaz hepken1.

LILIA
Pep ugent vloaz ?

ROZENN
                                Met ya : an amzer a laka
Ur rummad tud yaouank da zonet er bed-mañ
Ha da greskiñ betek an oad da zimeziñ.

GWENARGANT
Bez eo ugent vloaz zo, eo ma’z ur voereb din
A zo bet ar rouanez hag, en ur vagig skañv,
Divaskell gwenn diouti, diskennet hec’h-unan,
Hi a bellaas a-zioc’h an douar ha jamez mui
Hini amañ n’en deus klevet komz anezhi.

LILIA
Pa vefes-te choazet, er bloaz-mañ, Gwenargant,
’Vit un enor ken bras, ha te ’vefe kontant ?

GWENARGANT
Hag ar boked k’uilhet2 c’hoazh en douar a selli
Bout eürus, kent m’en deo deut an heol da c’houlloiñ
Warnezhañ ar splannder a strew dre holl an neñv3 ?
Kontant pe pas, an neb a vo deut, ar c’hentañ,
He anv er-maez, rekis e vo dezhi sentiñ.
Keneve se, an traoù gwashañ zo da zoujiñ.
Doue ar mor kounnaret ’enep deomp ’n em savo.
Ar bagoù a bellay eus an douar ’n em gollo
Pe a zay hep pesked en-dro. – Bevañs ebet
War an aod nag er mor neuze ne vo kavet,
Hag ar verc’h en devo disprizet c’hoant an doue
Dindan mallozh ar bobl a gouezho hep truez.

LILIA
Lezenn garv !

ROZENN
                        Lezenn kriz !

GWENARGANT
                                                Ne vern ! Al lezenn eo.
Pa ne bleg’femp ket, ar vro a varv’fe.

LILIA, o sellet diouzh Tinaig
Na teñvalaet eo deut da vout da zaoulagad,
Tinaig ! Pegen pell e sellez ! Un tarzhad
Anken en deus goloet da galon a dristezh ?

ROZENN
An daoulagad a skuizh, pa sellont, tro4 an deiz,
Ken pell, etre ar mor hag an neñv, o c’hortoz
Ar pezh ne zisoc’h ket a teñvalded an noz.

TINAIG
Kentoc’h ’vit bout choazet hiziv, gwell eo ganin
War brec’h sonn an hini a garan, ’n em harpiñ
Hag ober, war un dro gantañ, hent ar vuhez…
Ken na vo deut en-dro, gortoz a rin ’vel-se.

ROZENN
Mard out choazet newazh ?

TINAIG
                                                  Kuitaat a rin ar vro,
Nag e vefe ar marv war va hent… hep distro.

ROZENN
Gwell eo – o lâret ya d’an doue – salviñ an holl
’Vit ober eürusted unan hepken ha koll
Ar vro a-bezh, en ul lâret nann.

TINAIG
                                                         Pep unan
A oar petra a dav e sec’hed pe e naon5.
Tuchant, ni a welo piv eo a vo choazet
Ha ma c’hoarzh pe ma ouel pa vo bet kurunet.

LILIA da Wenargant
’Vit choaz ar verc’h yaouank, te ’oar penaos a reer ?

GWENARGANT
Ma zad a oar petra zo arru gant e c’hoar6
Bez eo ugent vloaz zo. – Ar memes tra hiziv7,
’Vit ar rouanez nevez, e selli c’hoazh arru8.

LILIA
Lâr deomp.

GWENARGANT
                      Tuchant, ar bobl, war an aod, ’n em dolpo.
Gant gwerzenn doue ar mor ar gouel a zigoro.
Neuze, ar beleg-bras a skrivo an anvioù.

LILIA
Anvioù piv ?

GWENARGANT
                       Ar merc’hed yaouank, war meinigoù
Gwenn-kann en deus ar mor rouletaet pell amzer
Ha taolet war an aod, o skarzhiñ e zanter,
War pep unan, un anv hepken, gant livaj ruz
A vo skrivet.

LILIA
                      War-lerc’h ?

GWENARGANT
                                             War-lerc’h ?… Setu !
Holl ar meinigoù-se, ar beleg-bras o zaol
Er mor – er mem’ tachad, en ur bern, en un taol.

LILIA
Ha goude ?

GWENARGANT
                     Ar c’horn-boud a son, ar c’horn santel,
Chomet mut ugent vloaz, a son, spis hag uhel.
Un den yaouank ’n em daol en dour, a lein ur roc’h,
’N em goll ur momandig a-barzh hag a zisoc’h,
En e zorn, ur meinig, merkoù ruz warnezhañ9.
Choazet eo ar rouanez hag he anv a zasson.

LILIA
Goude ?

Mona a za war ar c’hoarilec’h, hep bout gwelet. Livorc’ha he heuli a-dost.

GWENARGANT
               Ar beleg-bras, dre an dorn, he c’hemer.
War ar roc’h uhelañ ha gronnet a splannder,
Hi a grap, tra ma kouezh an dud war o daoulin
Ha ma sav daveti mouezhioù sklaer ha sklentin.

LILIA
Ho ! Me ’gar’fe-me bout choazet ! N’en don ket
’Veldout-te, Tinaig, gant paotr ebet karet !

MONA
Karet ’out ganin-me, va merc’h ; traoù er-walc’h eo.
Ya, ganin-me, da vamm, ha dir ar garantez
En deus ho mammoù gaezh ’vidoc’h, o bugale,
Ne c’hell ket bout torret biskoazh, mem’ dre un doue.
Bez eo ugent vloaz zo, c’hoant em boa, me ivez,
Da vout rouanez ar mor ; hiziv, n’em eus ket keuz10
Mard on chomet-me, merc’hig paour, ’vit bout da vamm.
An aon hag an anken a daol hiziv ho samm
War va c’halon ! An aon ma vefes-te choazet,
Te, va holl vad, sklaerder va zi, va gwad silet,
’Vit bout, e-pad tri deiz, du-hont, en enezenn
Milliget, en ur groc’h ma verv, gant e gorvent11,
Ar mor a-barzh, laosket hep boued hag hep gwele,
Betek ma teuy ur vag da’z klask, an drivet deiz,
Ha da’z konduiñ, piv ’oar e-men…, betek ur vro
Ha ne laosk ket jamez hini da zont en-dro.
Ar merc’hed yaouank a chom mut.

AR BANNOUR
Digoret eo ar gouel ! Deu’t, holl, mar plij ganeoc’h,
Da welet ar rouanez o krapiñ war ar roc’h
Hag o tispleg, a-dreist holl ar pennoù pleget,
Arc’hant he divrec’h gwenn gant an heol alaouret.

LILIA
Deomp da welet ar gouel !

ROZENN
                                                Deomp da welet piv eo
A vo choazet, tuchant, ’vit dimeziñ d’an doue.
Ar merc’hed yaouank a ya kuit gant ar bannour.

LIVORC’HA
Ni, ar mammoù, a skoy tuchant ar glac’har kriz,
Gort’zomp an achuamant gant aon ha prederi.

MONA
Setu ar c’han ! Gwerzenn doue ar mor o trouzal.
Emañ spontoù ar marv en-dro deomp o teval12.

KAN AR BOBL, war-dreñv ar c’hoarilec’h
          Doue ar mor, doue ar mor !
               Deu’t ha choazit13
               An hini a garit14
     E-mesk ar re a zo hiziv tolpet
’Vit ho meuliñ, doue ar mor, doue ar mor !
     Eus ho palez digorit bras an nor
                    ’Vit degemer
               An hini a c’hort’zer
En ho palez, holl an norioù digor.
          Doue ar mor, doue ar mor !

LIVORC’HA
Ha ! Setu ar c’horn-boud o soniñ !

MONA
                                                              Pegen buan
E sko va c’halon paour !

LIVORC’HA
                                            Pe anv ’vo ar c’hentañ
Tennet er-maez ?

MONA
                                 Me ’gren, rak piv a c’hell lâret
Penaos ne vo ket va hini a vo choazet ?

LIVORC’HA
Ho ! Ar c’horn-boud, perak e son-eñ ken kreñv-se
P’en domp-ni o kreniñ evit hor bugale ?

AR BANNOUR, ur maen en e zorn, hag ar bobl war e lerc’h
Choazet eo, choazet eo, rouanez ar mor !

AR BOBL
                                                                         Houla !

AR BANNOUR
He anv a splann, ruz-tan, war ar maen : Izola !
AR BOBL a gan
Houla ! Houla ! Enor dezhi ! Gloar d’ar rouanez !
Doue ar mor, doue ar mor, digorit ho palez !

Mont a reont kuit.

MONA
Va c’halon paour, va c’halon paour, faoutañ a ra.
N’em eus ket komprenet mat an anv.

LIVORC’HA
                                                                   Izola !

MONA
Izola, merc’h Morvan ?

LIVORC’HA
                                          Ya.

MONA
                                                O doueed an neñv15
Hag ar mor hag an douar, trugarez a vennan
Lâret deoc’h – ’vit va merc’h hoc’h eus ganin laosket !

LIVORC’HA
Izola, merc’h Morvan, n’en deus mui mamm ebet.
He zad hag he breudeur er mor a zo chomet !
He zi a zo goullo hag he c’halon faoutet !

MONA
Setu hi, setu razh ar bobl, en ur ganiñ,
O tont – ar beleg-bras gante – d’he c’huruniñ.

AR BOBL a gan en ur zont war ar c’hoarilec’h

               Houla ! Houla !
Gloar hag enor d’ar rouanez Izola.

I
Gant barroù glas ha bokedoù16,
Deomp da ambroug rouanez ar mor.
Na kaeret eo ar gwez e bleuñv17 !
Kaeroc’h c’hoazh merc’hed an Arvor.

II
Bokedoù ruz, bokedoù gwenn,
Re a bep frond hag a bep liv,
A ray dezhi ur gurunenn
A splanno war he fenn hiziv.

III
Setu hi – gronnet a splannder,
En he sav, war ar roc’h uhel.
Ne anav mui na breur na c’hoar18,
Kollet er gogusenn santel.

AR BELEG-BRAS
A zonded ar mor bras, deut eo an anv er-maez.
An doue en deus e-mem’ dizoloet e rouanez.

AR BOBL a gan
               Houla ! Houla !
Gloar hag enor d’ar rouanez Izola !

AR BELEG-BRAS
Bremañ, rekis eo din, hervez al lezennoù
A z’le bout sentet dioute en hor gouelioù,
Dirak rouanez ar mor – kent lakaat war he fenn
Da splanniñ, ’vel ur merk a c’hloar, ar gurunenn,
Goulenn mard eus unan bennak e-mesk ar re
Tolpet amañ, hag a lâr’fe nann d’an doue.

UN DEN YAOUANK
Me, Talhouarn mab Holern.

AR BOBL souezhet
                                                   Ha !

Trouz ur momandig : pep unan a gomz ’vel ma kar.

AR BELEG-BRAS
                                                            Te ’vefe kar
D’ar verc’h yaouank choazet ?

TALHOUARN
                                                      Pas, met… m’he c’har.

AR BELEG-BRAS
N’en deo ket traoù er-walc’h.

TALHOUARN
                                                     Traoù er-walc’h ? Petra ’ta ?
’Vit difenn da vuhez diouzh ar marv, Izola,
– Rak, selaou mat, ’vidout ar marv eo a glasker –
Rekis e vefe din bout da dad pe da vre[u]r ?
Met gouzout mat a reomp penaos, kent choaz ar verc’h,
Ar mor en deus lonket, gant e chagelloù gwer,
He zad hag he breudeur, ha bremañ c’hwi a venn…

AR BELEG-BRAS
Tav, peotramant an doue…

TALHOUARN
                                                  Laoskit-me d’he difenn,
Da zifenn war un dro va c’halon, va buhez
Staget diouti dre nerzh padus va c’harantez.

AR BELEG-BRAS
Venniñ a rez enta ma kouezho war ar vro
Ar maleurioù brasañ ha ma vo, tro-ha-tro,
Milliget anv ar verc’h en devo heuliet
Un den ha troet he c’hein d’an doue en deus maget,
Bete-bremañ he zud…

TALHOUARN
                                         Marv ’int !
AR BELEG-BRAS hep selaou
                                                             Hag hi !… Ha ni !
TALHOUARN
Razh ar pezh a lârit n’en deo ’met faosoni.
Ne faot ket hol lorbiñ, ’vel ma rit, dre ar gaou,
Rak, kent pell, dizoloet e vo ho kammdroioù.

AR BOBL da Dalhouarn
Mallozh ! Mallozh warnout !

TALHOUARN
                                                    N’en deus ket doue ebet,
Nag en douar nag er mor a venn bout enoret
Dre varv an dud, hini ! Mard eus newazh unan,
Ra ma kouezho en neant, gant e vallozh warnañ !

AR BELEG-BRAS d’ar bobl
Mar toujit an doueed, serrit e veg dezhañ19 !

AR BOBL
Ar marv ’vitañ, ar marv !

AR BELEG-BRAS
                                              Mouezh ar mor a zasson
Kreñvoc’h pe greñv ! Mallozh ar mor a sav !…

TALHOUARN
                                                                                   Izola !
Kreñvoc’h ’vit karantez mab-den n’en deus netra !

Int her stlej er-maez.

KAN AR BOBL
Ra ma kouezho mallozh an holl
War ar milliget, war ar foll !
Doue ar mor, doue ar mor,
’N em savit ket ’enep d’an dud eus an Arvor,
’Vit ur milliget, ’vit ur foll
A venn – en ho kounnar ’n em goll !

An tenneris a gouezh.


1 W hemkin

2 kuntuilhet

3 W néan

4 tro-pad

5 W nan

6 W c’hoer

7 W hiniù

8 W erriù

9 W -ehon

1 0W ké

11 W goèuen ?

12 o tiskenn

13 W -et

14 idem

15 W néan

16 W -eteu

17 W bleu

18 W c’hoer

19 W dehon