Peronig

Genre
Contes & nouvelles
Langue
Breton
Source
Paris, Ti ar wenanenn aour, 1922
Remarques
Nous avons modernisé l’orthographe tout en conservant certaines tournures d'origine (mutations, particules verbales...).
Transcription
Sébastien Marineau
Dans le même ouvrage :

Peronig a voa ur paourkaezh bugel dianzavet ; riblañ a rae tu-mañ, tu-hont, o vont en e raok, hep gouzout da belec’h. Evañ a rae d’ar gwazhioù dour, da derriñ e sec’hed, ha goulenn digant ar merc’hed en em gave war dreuzoù o ziez un tamm bara, p’en deveze naon. Pa zeue c’hoant kousket gantañ, e klaske ur bern kolo bennak.

Un deiz e tegouezhas gant dor ur vereri a en em gave war lez ar c’hoadoù bras Pempont. D’ar mare-se (mil vloaz zo pe war-dro), ez oa ouzhpenn ugent parrez m’en em astenne warno ar c’hoadoù-se. O vezañ m’en devoa naon, Peronig a dostaas, hag ar vererez a roas dezhañ peadra da zebriñ.

E-pad ma tebre, ur marc’heg a erruas hag a c’houlennas, digant ar vererez, dre be hent e c’hellfed mont da gastell Kerglaz.

– Emaoc’h o vont di, neuze ? Va Doue !
– Ya, sur, ha bale a ran, noz-deiz, tri miz zo, d’en em gaout amañ.
– Ha petra a fell deoc’h kerc’hat e kastell Kerglaz ?
– Dont a ran da glask ar vasin aour hag ar goaf diamant.
– Ha bras eo ’ta, talvoudegezh an traoù-se, eme Beronig, c’hoant start gantañ her gouzout.
– Dispar eo o zalvoudegezh. Neb a ev gant ar vasin aour en em gav pare klok diouzh kleñvedoù a bep seurt ; ar goaf diamant, avat, a dorr hag a lazh kement a zo stoket gantañ.
– Ha da biv eo an traoù estlammus-se ?
– D’ur c’helc’hier o chom e Kerglaz hag a vez graet Rojear anezhañ. Mont a ran di da stourm outañ, ha fiziañs am eus da vezañ trec’h dezhañ gant kelennoù lean ar Blaoued.
– Ha petra en deus lavaret al lean deoc’h ?
– Treuziñ a rankan, da gentañ, ar c’hoad strobinellus. Kement hini a zo aet ennañ, em raok, a varvas eno gant ar skuizhder hag an naon. Mar gellan e dreuziñ, en em gaout a rin gant ur c’hornandon a zoug ur c’hleze a dan a laka pep tra stoket gantañ da vont e ludu. Chom a ra e-kichen ur wezenn avaloù ma tlein kemeret un aval diouti. Goude-se e kavin ar vleunienn a c’hoarzh, m’emañ ouzh he diwall ul leon, e voueñ graet gant naered wiber. Kutuilh a rankin ar vleunienn. Goude e tremenin dre lagenn an dragoned, ha dre draonienn ar plijadurezhioù, hep chom enni. Degouezhout a rin, neuze, gant ur stêr n’eo, enni, nemet ur gwez. Eno en em gavo un itron, du he gwiskamantoù. He c’hemeret a rin a-dreñv va c’hein, war varc’h, ha deskiñ a rin, diganti, un tu pe du da ober va zaol.

An diavaeziad a lekeas e varc’h da c’haloupat hag a yeas don er choadoù.

Peronig a chome da soñjal. En un taol e klevas trouz kezeg o kerzhet a-zoug o c’hamm hag e welas Rojear, ar c’helc’hier, o tont, ar vasin aour a-istribilh ouzh e c’houzoug, ar goaf diamant en e zorn. Azezet oa war e gazeg, un ebeul unnek miz war he lerc’h.

Peronig spontet a yeas a guzh. Rojear a dremenas hep her gwelet hag e kendalc’has gant e hent.
Ha bemdez marc’heien a felle dezho ober an taol-kaer, met hini anezho ne zeue en-dro.

Pep gwech ma selle Peronig ouzh al langouineg o tremen, pep gwech ar c’hoant da gaout ar goaf diamant hag ar vasin aour a save, kreñvoc’h-kreñvañ, en e galon.

Un deiz m’edo Peronig o foetañ bro, dre voaz, e welas un den, gwenn e varv, o chom a za war lez ar c’hoadoù. Heñvel-poch e oa ouzh Rojear. Peronig, kuzhet a-dreñv ur wezenn, a sell pizh outañ.

Klevet a reas e oa, hep mar ebet, an hini kozh-mañ, breur d’al langouineg.

An den gwenn-erc’h e varv a reas ur c’helc’h er boultrenn o lavaret, a vouezh izel, komzoù desket d’ar sorserien gant an diaoul. Ha goude e lavaras, kreñv e vouezh.

Ebeul dishual, digabestr
Deuit buan, me a zo prest
Ar marc’h bihan a zeuas, raktal.

Stagañ ’reas an den kozh ur c’habestr outañ, ha pignat war e gein, ha mont kuit er c’hoadoù.

Peronig a ouie bremañ e tlee, da gentañ holl, evit mont da Gerglaz, pignat war gein an ebeul ma veze an hent anavezet mat gantañ. Ne ouie ket, avat, ober ar c’helc’h na lavaret ar c’homzoù :

Ebeul dishual, digabestr
Deuit buan, me a zo prest

Soñjal a reas pell, pell.

Ez en em laka neuze da aozañ pep tra.

Kemeret a ra, da gentañ, ur c’habestr hag ul lindag da bakañ laboused, soubet mat e reun en dour benniget.

Kemeret a ra ur chapeled, ur sutell skav, un tamm bara frotet gant kignen. Teurel a ra ar pezh a chome eus e vara, a-dammouigoù, war an hent ma’z a gantañ, bemdez, al langouineg.

Hag e chom o c’hortoz.

A-benn ur pennadig, Rojear a zeu war e gazeg, an ebeul ouzh he heuliañ, pell diouti, peogwir e chom da zebriñ an tammouigoù bara.

Bremañ an ebeul en em gav e-unan, Rojear a zo aet kuit pell.

Tostaat a ra gouestad neuze, Peronig, ha stagañ ar c’habestr outañ, ha pignat war e gein, hag i o daou er c’hoadoù don.

Peronig a gren gant ar spont ; a-wechoù un islonk euzhus a zigor dirak an ebeul ; a-wechoù pikoloù mein en em zistag diwar laez, evel pa vent o kouezhañ warnañ ; a-wechoù ar gwez en em laka da zeviñ. Mat ; kement-se holl n’eo ken tra nemet troidelloù ar c’helc’hier, hag an ebeulig en em gav, bremañ, gant ur gompezenn.
Bez ez eus en he c’hreiz ur wezenn avaloù leun a frouezh ma chom dirazi ar c’hornandon e gleze en e zorn.

’Dal ma wel Peronig, e laosk ur griadenn spontus, o sevel e gleze. Peronig a denn e voned hag a lavar dezhañ, ken dinec’h ha tra :

– Chomit sioul-bras, me ho ped. N’em eus ken c’hoant nemet tremen da vont da Gerglaz. An aotroù ar c’helc’hier en deus va gopreet da labousetaer, rak kement tra a sav e Kerglaz a zo lonket a-grenn gant al laboused. Prestet en deus din e varc’h, evit m’en em givin kentoc’h eno.

– Diskouez din ’ta, penaos e rez, rak kement aval ’zo ouzh va gwezenn a vez debret ivez.

Ha Peronig ha diskenn diwar varc’h, stagañ penn al lindag ouzh ar wezenn ha reiñ ar penn all da zerc’hel d’ar c’hornandon. Tennañ a ra neuze, en un taol kont, ar skoulm red, ha setu ar c’hornandon paket. Daoust dezhañ da dripañ start gant e dreid war an douar n’hell ket en em zistagañ, peogwir eo bet al lindag soubet en dour benniget. Peronig a gemer un aval, hag e pign adarre war an ebeul.

Erru eo e-tal ur vodenn wez burzhudus ma weler, en he c’hreiz, ar vleunienn a c’hoarzh. Al leon kounnaret, nae-red wiber en e voueñ, en em strink outañ.

– Petra a fell dit da ober e Kerglaz ?
– Degas da Rojear ur pastez alc’hwedered.
– Alc’hwedered ? E pelec’h ’int ? Hag al leon a lip e vuzelloù.
– Er sac’h-mañ.

Damzigeriñ a ra Peronig ar sac’h. Al leon a laka e benn e-barzh. Peronig a denn ar gordenig oc’h ober sin ar groaz warni. Redek a ra, neuze, betek ar vleunienn ; he c’hutuilh a ra ha mont kuit d’an daoulamm.

Ez en em gav, goude-se, gant lagenn an dragoned. A-boan eo aet en dour, ma’z en em strink ar re-se outañ evit hel lonkañ. Met Peronig a ro dezho greun eus e chapeled, evel ma roer ed d’an houidi. Ha da bep greunenn lonket, un dragon a varv o treiñ e gof war-zu an neñv. Ha Peronig a zeu, yac’h-pesk, d’an tu all d’al lagenn.

Ar paotr en em gav, bremañ, e traonienn ar plijaduriezhioù. Al lec’h dudius-se a zo heñvel-bras ouzh ul liorzh leun a frouezh hag a vleuñv. Bez ez eus da bep distro an hent, taolioù-bras, kouignoù a bep seurt warno. Emañ plac’hed yaouank o tañsal war ar geot flour en ur c’hervel Peronig. Met debriñ a ra e damm bara frotet gant kignen, gant aon ne glevje c’hwezh-vat ar boued ; c’hwitellat a ra gant e sutell skav gant aon na glevje galvadennoù ar merc’hed.

N’eus ken mui nemet ar stêr da dreuziñ a-raok bezañ e Kerglaz.

Emañ, war ribl ar stêr, un itron azezet, he gwiskamant du, he dremm ken melen hag hini ur sinaadez.

– Ha c’hwi a fell deoc’h treuziñ ar stêr, itron ?
– Edon ouzh da c’hortoz evit hen ober, va faotr.

Ha Peronig a laka an itron war varc’h, a-dreñv e gein. E-kreiz ar stêr pe dost : ha te ’oar piv ’on ? eme an itron.

– N’ouzon ket, met e doare un itron vras ’oc’h, ha galloudus.
– Ya, sur, galloudus ha spontus, rak e reer ar Vosenn ac’hanon.

Ha Peronig a lamm gant ar spont, tostik-tost dezhañ kouezhañ er stêr.

– N’az pez ket a aon razon eme an itron. Ar c’hontrol-bev eo. Me a roio dit ur skoazell vras. Ro an aval da zebriñ d’ar c’helc’hier, mar gellez. Neuze ne vezo mui divarvel ; n’em bezo ken tra da ober nemet her stekiñ. Mervel a ray raktal.

– Ha penaos e c’hellin gounit ar vasin aour hag ar goaf diamant ?
– Ar vleunienn a c’hoarzh a zigor kement dor ’zo.
Degouezhout a reont, erfin, e-tal dor ar c’hastell. Ar c’helc’hier, azezet dindan an apoue, a wel anezho hag a lavar, gant ur vouezh heñvel ouzh ar gurun :

– En anv va mestr Belzebuth, va ebeul eo m’emañ ar paotr-se azezet warnañ. Ha penaos ’ta ec’h eus graet evit her pakañ ?

– Kelc’hier brudet, ho preur eo en deus va desket. Va c’has a ra davedoc’h, da zegas deoc’h daou dra vurzhudus, ar frouezhenn-mañ hag an itron-se. Ma tebrit ar frouezhenn ho kalon a vezo atav laouen ; ma kemerit an itron da vatezh, netra ken n’ho pezo da c’hoantaat er bed-mañ ! Kerkent ha ma krog ar c’helc’hier en aval, an itron a stok anezhañ hag hel laka da gouezhañ, foeltret naet.

Neuze Peronig a ya er c’hastell, o terc’hel start en e zorn ar vleunienn a c’hoarzh. Ha kement dor a zo a zigor dirazañ. Diskenn a ra er c’hav, hag e tigor an nor arc’hant.
Kavout a ra, eno, ar goaf hag ar vasin. ’Dal m’en deus o c’hemeret, an douar a gren, ar c’hastell a ya da netra, ha Peronig en em gav e-kreiz ar c’hoadoù, an daou deñzor gantañ.

Peronig a grogas gant an hent a ya da lez ar roue, goude bezañ prenet dilhadoù dispar hag ar marc’h ar c’haerañ e kêr dostañ. Ar roue, o klevet galloud estlammus ar vasin hag ar goaf, a ro da Beronig meur a dra dalvoudus, hag hel laka da c’hourc’hemenniñ da gement soudard en devoa.

Evel-se eo e teuas Peronig, ar bugel dianzavet, da vezañ ur priñs bras ha galloudus, a-drugarez d’e galon greñv ha d’e spered ijinus.